ફુગાવાએ ફરી એકવાર દેશના સામાન્ય માણસને મોટો ફટકો આપ્યો છે. ઓક્ટોબરમાં છૂટક ફુગાવો વધીને 6.09% થયો છે, જે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની ઉપલી સહનશીલતા મર્યાદાને વટાવી ગયો છે. બે વર્ષમાં આ વધારો પહેલી વાર થયો છે જ્યારે ફુગાવાએ કેન્દ્રીય બેંકની નિર્ધારિત મર્યાદાનો ભંગ કર્યો છે. આ આંકડો અર્થતંત્ર પર વધતા દબાણનો સંકેત આપે છે. વધતા છૂટક ફુગાવાથી ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર સીધી અસર પડે છે, જેના કારણે રોજિંદા વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થાય છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ પગલાં લે છે. આ આંકડો ભવિષ્યની નાણાકીય નીતિઓને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંકની ઉપલી સહનશીલતા મર્યાદા શું છે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ફુગાવા માટે ચોક્કસ મર્યાદા નક્કી કરી છે. આ મર્યાદા અર્થતંત્રમાં ભાવ સ્થિરતા જાળવવા માટે નક્કી કરવામાં આવી છે. ઓક્ટોબરમાં 6.09% નો દર આ મર્યાદા વટાવી ગયો છે. આ પરિસ્થિતિ કેન્દ્રીય બેંક માટે પડકાર રજૂ કરે છે. સરકારે કેન્દ્રીય બેંકને ફુગાવાને ચાર થી છ ટકા વચ્ચે રાખવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે.
તહેવારોની મોસમ દરમિયાન ફુગાવામાં સતત વધારાને કારણે સામાન્ય માણસના રસોડાના બજેટ પર નોંધપાત્ર દબાણ આવ્યું છે. આવશ્યક ખાદ્ય ચીજો, ખાસ કરીને શાકભાજી અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકના વધતા ભાવને કારણે દેશમાં અનિયંત્રિત છૂટક ફુગાવો થયો છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) દ્વારા ગુરુવારે જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) પર આધારિત છૂટક ફુગાવો ઓક્ટોબર 2026 માં વધીને 6.09 ટકા થયો, જે સપ્ટેમ્બર 2026 માં 5.5 ટકા હતો.
આ તાજેતરના વધારા સાથે, છૂટક ફુગાવો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના સહિષ્ણુતા બેન્ડની 2 થી 6 ટકાની ઉપલી મર્યાદાને પાર કરી ગયો છે. દેશમાં ગ્રાહક ભાવમાં વધારો થવાનો આ સતત 12મો મહિનો છે.
ઓક્ટોબરમાં ફુગાવો કેટલો વધ્યો?
ઓક્ટોબરના ડેટા દર્શાવે છે કે ફુગાવાના દબાણ હવે સામાન્ય કરતાં વધુ વ્યાપક છે.
RBI ની રેન્જની બહાર: કેન્દ્રીય બેંકનો મધ્યમ ગાળાનો ફુગાવાનો લક્ષ્યાંક 4% છે, જે ઉપર છૂટક ફુગાવો સતત ચાર મહિનાથી રહ્યો છે. તે હવે 6% ની ઉપલી ટોચમર્યાદાને વટાવી ગયો છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓના અંદાજ: અર્થશાસ્ત્રીઓના રોઇટર્સ સર્વેમાં 5.93% ફુગાવાનો દર (5.50% થી 6.60% ની રેન્જ) ની આગાહી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ વાસ્તવિક આંકડો અપેક્ષા કરતા વધારે હતો. લગભગ અડધા અર્થશાસ્ત્રીઓએ તે 6% થી વધુ થવાની અપેક્ષા રાખી હતી.
નવું આધાર વર્ષ: નોંધનીય છે કે 12 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, ભારતે છૂટક ફુગાવાના આધાર વર્ષને 2012 થી 2024 સુધી બદલી નાખ્યું, ભાવમાં ફેરફારને ટ્રેક કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી બાસ્કેટનું આધુનિકીકરણ કર્યું.
પ્લેટની કિંમત કેટલી હતી અને ખાદ્ય ફુગાવામાં કેટલો વધારો થયો?
છૂટક ફુગાવામાં આ તીવ્ર વધારાનું સૌથી મોટું કારણ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ છે, જે ભારતના ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) ના લગભગ 40% હિસ્સો ધરાવે છે:
ખાદ્ય ફુગાવો: ખાદ્ય ફુગાવો સપ્ટેમ્બરમાં 7.75% થી વધીને ઓક્ટોબરમાં 8.94% થયો.
શાકભાજી અને ડુંગળીનો આંચકો: વર્ષની શરૂઆતથી ડુંગળીના ભાવ લગભગ બમણા થઈ ગયા છે. વધુમાં, નબળા અને અસમાન ચોમાસાએ મુખ્ય ખાદ્ય અનાજ અને શાકભાજીના પુરવઠાને વિક્ષેપિત કર્યો છે, જેના કારણે કિંમતો પર વધુ દબાણ આવ્યું છે.
પ્રોટીન અને અન્ય ખાદ્ય પદાર્થો: પ્રમાણમાં ઓછા અસ્થિર પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક, જેમ કે માંસ, દૂધ અને ઈંડાના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે. અર્થશાસ્ત્રીઓએ માંસ, માછલી, ખાદ્ય તેલ, ફળો, શાકભાજી અને ખાંડ જેવી શ્રેણીઓમાં બે આંકડાના ફુગાવાની ચેતવણી આપી છે.
વૈશ્વિક પરિબળો અને બળતણના ભાવે દબાણ કેવી રીતે વધાર્યું?
સ્થાનિક પુરવઠા મર્યાદાઓ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓએ પણ સ્થાનિક બજારમાં ખર્ચ દબાણ વધાર્યું છે:
આયાતી ખાદ્ય તેલ: આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં વધારો, ખાસ કરીને આયાતી ખાદ્ય તેલ, સ્થાનિક ફુગાવાને વેગ આપ્યો છે.
ક્રૂડ તેલ અને યુદ્ધની અસર: વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવ અને યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ પછી, આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ તેલના ભાવ તેમના અગાઉના સ્તર કરતા લગભગ 40% વધારે રહ્યા છે. આ પરિવહન ખર્ચ અને આખરે છૂટક કોમોડિટીના ભાવ પર સીધી અસર કરી રહ્યું છે.
આરબીઆઈની આગાહી અને રેપો રેટ પર શું અસર પડશે?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા માટે છૂટક ફુગાવાનો દર 6% થી વધુ હોવો એ એક મુખ્ય નીતિ પડકાર તરીકે ઉભરી આવ્યો છે:
વાર્ષિક ફુગાવાના અંદાજમાં સુધારો: કેન્દ્રીય બેંકે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે સરેરાશ ફુગાવાનો અંદાજ અગાઉના 5% થી વધારીને 5.2% કર્યો છે. આ રોઇટર્સના સરેરાશ 5.1% ના અનુમાન કરતા વધારે છે.
રેપો રેટમાં વધારાની શક્યતા: RBI એ ઓક્ટોબરમાં દર-વધારાનું ચક્ર શરૂ કર્યું. આર્થિક નિષ્ણાતો અને રોઇટર્સના એક મતદાન અનુસાર, ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે, કેન્દ્રીય બેંક તેની આગામી ડિસેમ્બર નીતિ સમીક્ષા બેઠકમાં પોલિસી રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટ (0.25%)નો વધારો કરીને 5.75% કરી શકે છે.
ભવિષ્યનું ભવિષ્ય શું હશે?
ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ અને ઊંચા વૈશ્વિક ઊર્જાના ભાવને ધ્યાનમાં રાખીને, આગામી મહિનાઓમાં ફુગાવો ચાલુ રહેવાની ધારણા છે. હવે બધાની નજર ડિસેમ્બરમાં RBIની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠક પર રહેશે, જ્યાં સંભવિત વ્યાજ દરમાં વધારાથી હાઉસિંગ અને વ્યક્તિગત લોનના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે.