બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાએ ડિસેમ્બરમાં તેમના વતન પરત ફરવાના આયોજનના ભાગ રૂપે નવી દિલ્હી સ્થિત બાંગ્લાદેશ દૂતાવાસને નવો પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર (NID) જારી કરવા વિનંતી કરી છે. ઓગસ્ટ 2024 માં હિંસક બળવા બાદ તેમના 15 વર્ષના શાસનનો અંત આવ્યા પછી અને તેઓ ભારત ભાગી ગયા પછી આ તેમનો આ પ્રકારનો પહેલો સંપર્ક છે.
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, લંડનમાં મેટ્રિક્સ ચેમ્બર્સમાં હસીનાના વકીલોએ સોમવારે નવી દિલ્હી સ્થિત બાંગ્લાદેશ દૂતાવાસના કાર્યકારી હાઇ કમિશનર પ્રીતિ રહેમાનને એક પત્ર સુપરત કર્યો હતો, જેમાં હસીનાના પરત ફરવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો જારી કરવાની વિનંતી કરવામાં આવી હતી. ઓગસ્ટ 2024 માં બાંગ્લાદેશ છોડ્યા પછી હસીનાનો આ પહેલો આવો સંપર્ક છે, અને તેને દેશનિકાલમાંથી તેમના આયોજિત પરત તરફ એક પગલું ગણી શકાય.
તેમના વકીલોએ પત્રમાં લખ્યું છે કે, “વચગાળાની સરકાર અને અન્ય અધિકારીઓએ તેમનો વર્તમાન બાંગ્લાદેશી પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ (NID) રદ કર્યા હોવાના અહેવાલોને ધ્યાનમાં રાખીને, અમે તમને નમ્ર વિનંતી કરીએ છીએ કે અમારા ક્લાયન્ટ (શેખ હસીના) ને નવો બાંગ્લાદેશી પાસપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ જારી કરવા માટે જરૂરી પગલાં લો.”
તેમના કાનૂની પ્રતિનિધિઓએ અધિકારીઓને “શક્ય તેટલી વહેલી તકે” આ અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવા વિનંતી પણ કરી છે. તેઓએ હસીનાની બાંગ્લાદેશી નાગરિકતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર કાયદા હેઠળની જવાબદારીઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. રોઇટર્સ અનુસાર, હસીના બાંગ્લાદેશ પાછા ફરવા માંગે છે અને કોર્ટ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરવા માંગે છે. તેમના સહાયકોએ સોમવારે કહ્યું હતું કે જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ થયા પછી તેમના પાછા ફરવાની ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરવામાં આવશે.
બાંગ્લાદેશમાં વધી શકે છે તણાવ
શેખ હસીનાના પાછા ફરવાની શક્યતા નવા રાજકીય અને કાનૂની તણાવને જન્મ આપી શકે છે. નવેમ્બર 2025 માં, બાંગ્લાદેશની યુદ્ધ અપરાધ અદાલતે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા બળવા સામે હિંસક કાર્યવાહીનો આદેશ આપવા બદલ તેમને ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. ભારતમાં રહીને હસીનાએ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
હસીનાનું પ્રસ્થાન અઠવાડિયાના વધતા વિરોધ પ્રદર્શનનું પરિણામ હતું. સરકારી નોકરીઓમાં ક્વોટા સિસ્ટમને લઈને આ વિરોધ જૂન 2024 માં શરૂ થયો હતો. બાંગ્લાદેશ હાઈકોર્ટે અનામત પ્રણાલીને પુનઃસ્થાપિત કર્યા પછી આ વિરોધ પ્રદર્શનો વધુ તીવ્ર બન્યા. આ પ્રણાલી હેઠળ, 1971 ના મુક્તિ યુદ્ધના સ્વતંત્રતા સેનાનીઓના વંશજો માટે સરકારી નોકરીઓમાં 30 ટકા ક્વોટા નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓ મેરિટ આધારિત ભરતીની માંગણી સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. જોકે, હિંસક અથડામણો, સુરક્ષા દળો દ્વારા વધુ પડતા બળવાના આરોપો, બેરોજગારીની ચિંતાઓ અને શાસન અને કથિત ભ્રષ્ટાચાર પર વ્યાપક જાહેર ગુસ્સોને કારણે આંદોલન ટૂંક સમયમાં વધુ તીવ્ર બન્યું.
સરકારના પ્રતિભાવ, જેમાં વિરોધીઓ સામે ઘાતક કાર્યવાહીનો સમાવેશ થાય છે, તેણે વિરોધને વધુ વેગ આપ્યો, જેના કારણે વિદ્યાર્થી આંદોલન હસીનાના રાજીનામાની માંગણી સાથે રાષ્ટ્રવ્યાપી ઝુંબેશમાં પરિવર્તિત થયું. 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ, જ્યારે હજારો લોકો ઢાકા તરફ કૂચ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે હસીનાએ રાજીનામું આપ્યું અને લશ્કરી વિમાનમાં ભારત પહોંચ્યા.
હસીનાનો પક્ષ, અવામી લીગ, સત્તા પરથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યો તે પહેલાં બાંગ્લાદેશનો સૌથી મોટો રાજકીય પક્ષ હતો. બળવા પછી તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. ઘણા પક્ષના નેતાઓ અને સમર્થકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અથવા ભારત અને અન્ય દેશોમાં ભાગી ગયા છે. હસીનાનો ભારતમાં સતત રોકાણ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં વિવાદાસ્પદ મુદ્દો રહ્યો છે. બાંગ્લાદેશ વારંવાર તેના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી રહ્યું છે; ડિસેમ્બર 2024 માં, ત્યાંના વચગાળાના વહીવટીતંત્રે આ સંદર્ભમાં નવી દિલ્હીને ઔપચારિક વિનંતી પણ મોકલી હતી.
ભારતનો દાવો છે કે સ્થાપિત કાનૂની પ્રક્રિયાઓ અનુસાર વિનંતીની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. ભારતીય અધિકારીઓએ એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે આ બાબતમાં બે પડોશી દેશો વચ્ચે કાનૂની અને રાજદ્વારી વિચારણાઓનો સમાવેશ થાય છે.