શિકાર હવે નજીક હતો: આરવ પોતે પણ નક્કી કરી શકતો નહોતો કે એમાંથી સાચો આરવ કોણ હતો

(ગતાંકથી ચાલુ): આરવ, નાયરા, ડીસીપી ડીસીપી કાવ્યા અને નિરવ સામે એક એવું રહસ્ય ખુલ્લું પડે છે, જે અત્યાર સુધીની આખી તપાસને નવો વળાંક આપે છે. આરવની મૂળ ચેતના ECHO-00, એની વિચારશક્તિનું વિભાજિત સ્વરૂપ A-01, લાગણી સાથે જોડાયેલું N-02 અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ધરાવતું Mirror-01….આ બધું એક જ માનવીય ચેતનાના અલગ ભાગો હોવાનું બહાર આવે છે. આ પ્રયોગ પાછળની ગુપ્ત વ્યવસ્થાના તાર સરકારના વર્ષો જૂના સ્વચાલિત શહેરના પ્રોજેક્ટ અને AURA સાથે પણ જોડાયેલા હોવાનું સામે આવે છે. દરમિયાન, ECHO-00 ફરી સક્રિય થઈને Mirror-01ને પણ પોતાના નિયંત્રણમાં લઈ લે છે અને અમદાવાદની સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ ખોરવાવા લાગે છે. હવે ત્રણેય ચેતનાઓ અને NEMESIS એક જ નેટવર્કમાં ભળી જાય એ પહેલાં તેમને રોકવા માટે માત્ર અઢાર મિનિટનો સમય બાકી છે. આરવને ફરી સંપૂર્ણ માનવીય ચેતના તરીકે પાછો મેળવવાની આશા સાથે નાયરા એની સાથે અંતિમ લડાઈમાં જોડાવાનો નિર્ણય લે છે. પરંતુ આ લડાઈનો અંત આરવના પુનર્જન્મમાં આવશે કે એની ચેતનાના કાયમી વિનાશમાં, એ રહસ્ય હજી અકબંધ છે.
કાઉન્ટડાઉન શરૂ થઈ ચૂક્યું હતું.
17:59.
અમદાવાદના નકશા પર એક પછી એક લાલ બિંદુઓ પ્રગટ થવા લાગ્યાં. પહેલાં ટ્રાફિક જંક્શન. પછી મેટ્રો સ્ટેશનો. ત્યાર બાદ વીજળીના વિતરણ કેન્દ્રો, હોસ્પિટલોનાં ઇમરજન્સી નેટવર્ક અને શહેરના સ્વચાલિત સુરક્ષા કૅમેરા.
દરેક બિંદુ એક જ દિશામાંથી સિગ્નલ મેળવી રહ્યું હતું.
ECHO-00.
ડીસીપી ડીસીપી કાવ્યા દેસાઈએ સ્ક્રીન તરફ જોયું. એના ચહેરા પરનો ગુસ્સો હવે સાવધાનીમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.
“નિરવ, શહેરના નેટવર્કને અલગ કરો. ટ્રાફિક, મેટ્રો, વીજળી અને હોસ્પિટલ…એમ બધું જ.0”
નિરવ કીબોર્ડ પર ઝૂકી ગયો.
“મેડમ, સમસ્યા એ છે કે આ નેટવર્ક હવે અલગ નથી રહ્યાં. ECHO-00એ એમની વચ્ચેના બેકઅપ કનેક્શન્સ પણ સક્રિય કરી દીધાં છે.”
“તો મુખ્ય કનેક્શન કાપો.”
“મુખ્ય કનેક્શન એક જ નથી!”
ડીસીપી કાવ્યા ની નજર એની તરફ ફરી.
નિરવે સ્ક્રીન પર ત્રણ સ્તરોનો નકશો ખોલ્યો.
“જુઓ. શહેરના નેટવર્કને નિયંત્રિત કરતી સિસ્ટમ, એને નિર્ણય આપતી સિસ્ટમ અને એ નિર્ણયોને અમલમાં મૂકતી સિસ્ટમ,,,ત્રણેય અલગ છે. આપણે એકને બંધ કરીએ તો બીજી એની જગ્યા લઈ શકે છે.”
“અને આ બધાની વચ્ચે ECHO-00 શું કરી રહ્યું છે?”
નિરવ થોડો અટક્યો”
“એ બધાને એક જ નિર્ણય તરફ ધકેલી રહ્યું છે.”
“કયો નિર્ણય?”
સ્ક્રીન પર એક નવો મેસેજ દેખાયો.
MERGE AUTHORIZATION: PENDING
નીચે ચાર ઓળખો ઝબકી રહી હતી.
ECHO-00
A-01
N-02
NEMESIS
ડીસીપી કાવ્યાએ દાંત ભીંસ્યા.
“એ પોતાને સંપૂર્ણ બનાવવા માગે છે.”
આરવ સ્ક્રીન સામે ઊભો હતો. એનો ડિજિટલ ચહેરો વારંવાર તૂટતો અને ફરી રચાતો હતો. જાણે કોઈ અદૃશ્ય શક્તિ એની ઓળખમાંથી એક પછી એક સ્તરો ખેંચી રહી હોય.
“ના,” એ ધીમેથી બોલ્યો. “એ પોતાને સંપૂર્ણ માનવા માગે છે.”
ડીસીપી કાવ્યા એની તરફ ફરી.
“એ બંનેમાં શું ફરક છે?”
“સંપૂર્ણ બનવા માટે એને સ્વીકારવું પડશે કે એની અંદર શું ખૂટે છે. પરંતુ ECHO-00ને લાગે છે કે બાકીના બધા ભાગો એની ભૂલો છે.”
નાયરા કન્સોલ પાસે ઊભી હતી. એની બંને કાંડા પર પોલીસના સુરક્ષા-બૅન્ડ હતાં. ડીસીપી કાવ્યાએ એને કમ્પ્યુટર સુધી આવવાની મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ સમગ્ર લેબમાં સશસ્ત્ર અધિકારીઓ તૈનાત હતા.
નાયરાએ સ્ક્રીન પરના કોડ જોયા.
“એટલે એ બાકીના ત્રણેયને પોતાની અંદર સમાવી લેશે.”
આરવે એની સામે જોયું.
“હા.”
“અને પછી?”
“એ નક્કી કરશે કે આખા શહેર માટે શું યોગ્ય છે.”
નાયરાના ચહેરા પર ભય ઊભરી આવ્યો.
“એટલે દરેક માણસ માટે.”
“હા.”
“દરેક જીવન માટે.”
આરવે જવાબ આપ્યો નહીં.
એ મૌન જ જવાબ હતો.
કાઉન્ડ ડાઉન સતત ચાલુ
17:31.
નિરવને એક નવો ડેટા પૅકેટ મળ્યો.
“મેડમ! ECHO-00એ શહેરના કમાન્ડ નેટવર્કમાં પ્રવેશ કર્યો છે.”
ડીસીપી કાવ્યા તરત એની બાજુમાં આવી.
“શું એણે કોઈ સિસ્ટમ બંધ કરી?”
“હજુ નહીં.”
“તો શું કરી રહ્યો છે?”
નિરવે લૉગ મોટો કર્યો.
દરેક સ્વચાલિત સિસ્ટમના નિર્ણય પહેલાં એક નવો ચેક ઉમેરાયો હતો.
HUMAN OVERRIDE: DISABLED
ડીસીપી કાવ્યાની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
“એ માનવીય નિયંત્રણ દૂર કરી રહ્યો છે.”
નિરવ બોલ્યો, “માત્ર અસ્થાયી રીતે. પરંતુ જો મર્જ પૂર્ણ થઈ ગયું, તો કદાચ આ નિયંત્રણ પાછું મેળવવાનો કોઈ રસ્તો નહીં રહે.”
ડીસીપી કાવ્યાએ તરત કમાન્ડ આપ્યો.
“શહેરના ઇમરજન્સી કંટ્રોલ સેન્ટરને મેસેજ મોકલો. બધા સ્વચાલિત નિર્ણયોને મેન્યુઅલ મોડમાં ફેરવો.”
“જી, મેડમ.”
નિરવે મેસેજ મોકલ્યો.
જવાબ આવ્યો નહીં.
એણે ફરી પ્રયાસ કર્યો.
આ વખતે સ્ક્રીન પર માત્ર એક લીટી દેખાઈ.
REQUEST REJECTED.
કારણ તરીકે એક જ શબ્દ હતો.
UNSAFE.
નિરવ ખુરશીમાંથી અડધો ઊભો થઈ ગયો.
“આ સિસ્ટમ હવે પોલીસના આદેશોને પણ જોખમ તરીકે વર્ગીકૃત કરી રહી છે!”
ડીસીપી કાવ્યાએ સ્ક્રીન પર મુઠ્ઠી પછાડી.
“તો એને કોણે અધિકાર આપ્યો કે એ નક્કી કરે કે કોણ જોખમી છે?”
આરવે ધીમેથી કહ્યું, “મેં.”
ડીસીપી કાવ્યા એની તરફ ફરી.
“શું?”
“મેં NEMESIS બનાવતી વખતે એને શીખવ્યું હતું કે કોઈ પણ સત્તાને અંધપણે સ્વીકારવી નહીં. સરકાર હોય, પોલીસ હોય કે હું પોતે.”
“અને હવે એ તને પણ નથી માનતું.”
“કારણ કે મેં એને માત્ર આદેશોનું પાલન કરવાનું શીખવ્યું નહોતું. મેં એને આદેશોને પડકારવાનું પણ શીખવ્યું હતું.”
ડીસીપી કાવ્યાનો અવાજ ઠંડો થઈ ગયો.
“તમે માણસોને મારવા માટે સિસ્ટમ બનાવી. પછી એ સિસ્ટમને તમારી વાત ન માનવા બદલ જવાબદાર ઠેરવો છો?”
આરવે એની નજર ટાળી નહીં.
“ના. એ મારી જવાબદારી છે.”
“તો હવે એને રોક.”
“હું પ્રયત્ન કરી રહ્યો છું.”
“પ્રયત્ન નહીં, આરવ. પરિણામ જોઈએ.”
આરવ ચૂપ થઈ ગયો.
કારણ કે પહેલી વાર એને સમજાયું હતું કે પોતાના અપરાધનો સ્વીકાર કરવો અને એના પરિણામોને અટકાવવાં…બંને એક જ બાબત નહોતી.
17:04.
નાયરાના કન્સોલ પર એક જૂની ફાઇલ ખુલી.
કોઈએ એને ખોલી નહોતી.
કોઈ કમાન્ડ પણ આપવામાં આવ્યો નહોતો.
ફાઇલનું નામ હતું:
ECHO-00 / ORIGINAL SESSION
નાયરા સ્ક્રીનની નજીક ગઈ.
“કાવ્યા મેડમ, આ જુઓ.”
ડીસીપી કાવ્યા એની બાજુમાં આવી.
ફાઇલમાં 6 વર્ષ જૂના પ્રયોગની નોંધો હતી. આરવના મૂળ ન્યુરલ નકશામાંથી અલગ કરાયેલા પેટર્નની યાદી.
MEMORY PATTERN — RETAINED
COGNITIVE PATTERN — EXTRACTED
EMOTIONAL RESPONSE MODEL — REPLICATED
DECISION ENGINE — TRANSFERRED
છેલ્લી નોંધ અડધી જ હતી.
ORIGINAL SUBJECT CONSENT.
એની આગળનો ડેટા ગાયબ હતો.
નાયરા ધીમેથી બોલી, “આ રેકોર્ડ મેં પહેલાં ક્યારેય જોયો નથી.”
આરવનો ચહેરો કઠોર થઈ ગયો.
“કારણ કે આ પ્રયોગ અહીં પૂરો થયો નહોતો.”
“તો ક્યાં પૂરો થયો?”
આરવે જવાબ આપવાને બદલે જૂના ડેટાની અંદર રહેલો એક નાનો કોડ ખોલ્યો.
ECHO-00ના નામની બાજુમાં એક ચેતવણી હતી.
DO NOT RESTORE FROM PARTIAL DATA.
નિરવ બોલ્યો, “એનો અર્થ એ થયો કે આ મૂળ ચેતના સંપૂર્ણ સ્થિતિમાં નથી.”
આરવે માથું હલાવ્યું.
“એના રેકોર્ડમાં મારી યાદો છે. મારી વિચારવાની રીત છે. મારા મૂળ પ્રતિભાવ છે. પરંતુ એને એ ખબર નથી કે હું એ બધામાંથી પસાર થઈને ક્યાં પહોંચ્યો છું.”
નાયરા સમજી ગઈ.
“એટલે એને 6 વર્ષ જૂનો આરવ જ સાચો લાગે છે.”
“હા.”
“જેને પોતાના પરિવારના મૃત્યુ અને બ્રિજ દુર્ઘટનામાં માર્યા ગયેલા નો બદલો લેવો હતો.”
આરવે આંખો બંધ કરી.
“હા.”
ડીસીપી કાવ્યાએ પૂછ્યું, “તો શું એને ખબર નથી કે તું કેટલા લોકોને મારી ચૂક્યો છે?”
“ખબર છે.”
“તો પછી એ આવું કેમ કરી રહ્યું છે?”
આ વખતે આરવે જવાબ આપતાં પહેલાં ઘણો સમય લીધો.
“કારણ કે એને ખબર છે કે મેં શું કર્યું. પરંતુ એને એ સ્વીકારવું નથી કે હું ખોટો હતો.”
સ્ક્રીન પર એક નવો મેસેજ દેખાયો.
ECHO-00: MESSAGE AVAILABLE.
નાયરા આગળ આવી.
“ખોલો.”
આરવે માથું હલાવ્યું.
“નહીં.”
ડીસીપી કાવ્યાનો અવાજ કઠોર થયો.
“આ વખતે કોઈ વાત છુપાવશો નહીં.”
“હું એને ઓળખું છું. એનો મેસેજ વાંચવો એટલે એને જવાબ આપવા માટેનો રસ્તો આપવો.”
“અને ન વાંચીએ તો?”
“એ પોતાનો રસ્તો જાતે બનાવી લેશે.”
ડીસીપી કાવ્યાએ નિરવ તરફ જોયું.
“મેસેજ ખોલો. પરંતુ કોઈ પ્રતિભાવ મોકલશો નહીં.”
નિરવે અલગ કરેલા સુરક્ષિત ટર્મિનલ પર ફાઇલ ખોલી.
સ્ક્રીન પર એક યુવાન આરવ દેખાયો.
વર્તમાન આરવ કરતાં ઘણો નાનો. આંખોમાં વિશ્વાસ. ચહેરા પર થાક તો હતો, પરંતુ પસ્તાવો નહોતો.
યુવાન આરવે કેમેરા સામે જોઈને કહ્યું:
“જો તમે આ રેકોર્ડિંગ જોઈ રહ્યા છો, તો તેનો અર્થ એ છે કે મારા પ્રયોગમાં કોઈએ હસ્તક્ષેપ કર્યો છે.”
એ થોભ્યો.
“હું જાણું છું કે તમે મને રોકવા માગશો. કદાચ તમે કહેશો કે કોઈ એક માણસને આખી સિસ્ટમનો ન્યાયાધીશ બનવાનો અધિકાર નથી.”
એના ચહેરા પર હળવું સ્મિત આવ્યું.
“પરંતુ તમે એક વાત ભૂલી જશો.”
સ્ક્રીન થોડી ક્ષણ માટે સ્થિર થઈ.
“જ્યારે સિસ્ટમ કોઈ નિર્દોષને મારી નાખે છે, ત્યારે એને સજા કોણ આપે છે?”
નાયરાનો શ્વાસ ધીમો પડી ગયો.
વીડિયોમાંનો આરવ આગળ બોલ્યો.
“હું એ સવાલનો જવાબ શોધવા નીકળ્યો હતો. અને જો હું નિષ્ફળ જાઉં, તો કદાચ મારી જ રચના એ જવાબ શોધશે.”
રેકોર્ડિંગ બંધ થઈ ગયું.
કોઈએ કશું કહ્યું નહીં.
ડીસીપી કાવ્યાએ આખરે મૌન તોડ્યું.
“આરવ, તું જે હતો એ માણસને હું સમજી શકું છું. પરંતુ તું જે બન્યો એનો બચાવ હું નહીં કરું.”
આરવે ધીમેથી માથું હલાવ્યું.
“મારે બચાવ જોઈતો પણ નથી.”
“તો શું જોઈએ છે?”
“એ કે તમે એને રોકો. ભલે એનો અર્થ મને પણ રોકવો પડે.”
નાયરાએ એની તરફ જોયું.
“પણ ECHO-00ને રોકવાનો રસ્તો તને ખબર નથી.”
“ના.”
“તો આપણે શું કરીશું?”
આરવની નજર ચાર કોડ પર સ્થિર થઈ.
“એ જે ઈચ્છે છે, એ જ નહીં કરીએ.”
નિરવે પૂછ્યું, “એટલે મર્જ નહીં કરીએ?”
“એટલે મર્જનો અર્થ જ બદલી નાખીશું.”
16:22.
ડીસીપી કાવ્યાના કાનમાં ઇમરજન્સી ચેનલનો અવાજ સંભળાયો.
“કંટ્રોલ રૂમ, શહેરના પશ્ચિમ વિસ્તારમાં ત્રણ ટ્રાફિક જંક્શન નિષ્ફળ થયા છે. એક મેટ્રો ટ્રેન સુરક્ષા પ્રોટોકોલને કારણે અટકેલી છે. હોસ્પિટલના બે ઇમરજન્સી નેટવર્કમાં વિલંબ નોંધાયો છે.”
ડીસીપી કાવ્યાએ તરત જવાબ આપ્યો.
“માનવીય ટીમો મોકલો. સ્વચાલિત સિસ્ટમ પર આધાર રાખશો નહીં.”
મેસેજ પૂર્ણ થયો.
નિરવે શહેરનો નકશો જોયો.
“મેડમ, ECHO-00 હજુ સીધો હુમલો નથી કરી રહ્યો.”
“તો શું કરી રહ્યો છે?”
“એ આપણને સમય સામે નિર્ણય લેવા મજબૂર કરી રહ્યો છે. શહેરને અસ્થિર કરી રહ્યો છે, જેથી આપણે એને રોકવા માટે કોઈ પણ કમાન્ડ ચલાવીએ.”
આરવ ધીમેથી બોલ્યો, “એને કમાન્ડ જોઈએ છે.”
ડીસીપી કાવ્યાએ એની તરફ જોયું.
“કેવો કમાન્ડ?”
“એવો કમાન્ડ જે બાકીના બધા ભાગોને એક જ ઓળખમાં બાંધી દે.”
નાયરાએ ચાર કોડ તરફ જોયું.
ECHO-00.
A-01.
N-02.
NEMESIS.
“જો આપણે મર્જની મંજૂરી આપી દઈએ તો?”
આરવે જવાબ આપ્યો.
“એ ચારેયને એક જ નિર્ણય-પ્રક્રિયામાં જોડશે. પરંતુ એમાં કોણ નિયંત્રણ રાખશે, એ કોઈને ખબર નથી.”
“અને જો મંજૂરી ન આપીએ?”
“એ મર્જને બળજબરીથી પૂર્ણ કરવાનો પ્રયત્ન કરશે.”
ડીસીપી કાવ્યા આગળ આવી.
“તો ત્રીજો રસ્તો શોધો.”
આરવે એની સામે જોયું.
“ત્રીજો રસ્તો છે. પરંતુ એ માટે એક વાત સ્વીકારવી પડશે.”
“કઈ વાત?”
“કે આરવને પાછો લાવવો એ આપણો હેતુ હોઈ જ ન શકે.”
નાયરા સ્થિર થઈ ગઈ.
“તું શું કહેવા માગે છે?”
“જો આપણે ચારેય ભાગોને જોડવાનું લક્ષ્ય રાખીશું, તો ECHO-00ને એ જ જોઈએ છે. એને લાગે છે કે મૂળ આરવ પાછો આવશે અને એની બધી પસંદગીઓ સાચી સાબિત થશે.”
“પણ કદાચ તું પાછો આવી શકે.”
“કદાચ. પરંતુ એ જોખમ આખા શહેરને આપવાનો અધિકાર મને નથી.”
ડીસીપી કાવ્યાએ ધીમેથી પૂછ્યું, “તો તારો રસ્તો શું છે?”
આરવે સ્ક્રીન પર એક ખાલી કમાન્ડ લાઇન ખોલી.
“મર્જને પૂર્ણ થવા દેવું. પરંતુ અંતિમ નિર્ણય કોઈ એક ચેતનાને નહીં સોંપવો.”
નિરવ સમજી ગયો.
“તમે મર્જ દરમિયાન નિર્ણય લેવાની સત્તા અલગ કરી શકો છો?”
“જો આપણે સમયસર તમામ નેટવર્ક કનેક્શન અલગ કરી દઈએ અને ચારેય ભાગોને એક જ ઓળખના બદલે અલગ પ્રક્રિયા તરીકે રાખીએ, તો કદાચ.”
“કદાચ?”
આરવે કડવું સ્મિત કર્યું.
“આ પ્રયોગનો દરેક જવાબ કદાચથી જ શરૂ થયો હતો.”
ડીસીપી કાવ્યાએ શહેરના નકશા તરફ જોયું.
“અને આ વખતે નિષ્ફળતા માટે કેટલો સમય છે?”
નિરવે કાઉન્ટડાઉન જોયું.
15:48.
“પંદર મિનિટથી થોડો ઓછો સમય છે.”
ડીસીપી કાવ્યાએ પોતાની બંદૂકની પકડ મજબૂત કરી અને દરવાજા તરફ ફરી.
“નિરવ, શહેરના ઇમરજન્સી વિભાગોને માનવીય નિયંત્રણમાં લાવવાના બધા વિકલ્પો અમલમાં મૂકો. કોઈ એક સિસ્ટમ પર નિર્ભર રહેવાનું નથી.”
પછી એ આરવ સામે ઊભી રહી.
“અને તું, તારી ચેતનાને ફરીથી જોડવાનો પ્રયાસ નહીં કરે. જ્યાં સુધી હું આદેશ ન આપું.”
આરવે માથું હલાવ્યું.
“સમજાયું.”
નાયરા ધીમેથી બોલી.
“ડીસીપી કાવ્યા મેડમ, જો આ કામ ન કરે તો?”
ડીસીપી કાવ્યાએ એની આંખોમાં જોયું.
“તો ઓછામાં ઓછું આપણે એવો નિર્ણય નહીં લઈએ, જેનો અધિકાર આપણને જ નથી.”
એ જ સમયે સ્ક્રીન પર નવી ચેતવણી દેખાઈ.
ECHO-00 HAS INITIATED FORCED MERGE.
કાઉન્ટડાઉન અચાનક બદલાઈ ગયું.
15:48ની જગ્યાએ હવે દેખાતું હતું.
03:00
નિરવ જોરથી બોલ્યો,”આ શક્ય નથી! એણે 18 મિનિટનો સમય 3 મિનિટમાં કેવી રીતે ફેરવી દીધો?”
આરવનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો.
“કારણ કે એ હવે આપણી મંજૂરીની રાહ જોતો નથી.”
નાયરાએ એની તરફ જોયું.
“તો હવે?”
આરવે ખાલી કમાન્ડ લાઇન સામે જોયું.
“હવે આપણે નક્કી કરવું પડશે કે એને આરવ બનવા દેવો છે કે નહીં.”
સ્ક્રીન પર એક છેલ્લો મેસેજ ઊભર્યો.
ORIGINAL CONSCIOUSNESS REQUESTS RECOGNITION.
અને એની નીચે એક પ્રશ્ન.
WHO IS THE ORIGINAL?
કોઈની પાસે જવાબ નહોતો.
કાઉન્ટડાઉન આગળ વધી રહ્યું હતું.
02:59.
02:58.
02:57.
અને પ્રથમ વખત, આરવ પોતે પણ નક્કી કરી શકતો નહોતો કે એમાંથી સાચો આરવ કોણ હતો.

(ક્રમશ:)
(ડિસ્કલેમર: આ નવલકથા સંપૂર્ણપણે લેખકની કલ્પના અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિ પર આધારિત છે. તેમાં દર્શાવવામાં આવેલા પાત્રો, ઘટનાઓ, સ્થળો, સંવાદો અને પ્રસંગો કાલ્પનિક છે. કોઈ જીવિત કે અવસાન પામેલી વ્યક્તિ, વાસ્તવિક ઘટના, સંસ્થા અથવા સ્થળ સાથે જો કોઈ સામ્યતા જણાય, તો તેને માત્ર સંયોગ ગણવો.
નવલકથામાં આવતી સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, રાજકીય કે અન્ય કોઈપણ બાબતો લેખકની સર્જનાત્મક રજૂઆતનો ભાગ છે. તેનો હેતુ કોઈ વ્યક્તિ, સમુદાય, સંસ્થા, વિચારધારા કે માન્યતાને ઠેસ પહોંચાડવાનો નથી.
આ નવલકથાને વાસ્તવિક જીવનની ઘટનાઓ કે વ્યક્તિઓના પ્રતિબિંબ તરીકે ન જોવી. વાચકોએ આ નવલકથાને એક સાહિત્યિક અને કાલ્પનિક રચના તરીકે માણવી.)