વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે, કેન્દ્ર સરકારે ભારતના ઇંધણ નિકાસ દરોમાં નોંધપાત્ર ફેરફારની જાહેરાત કરી છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા તાજેતરના જાહેરનામા અનુસાર, પેટ્રોલ નિકાસ પર સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી છે.
તેનાથી વિપરીત, સરકારે ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) નિકાસ પર ડ્યુટી વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નીતિગત પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયમાં વિક્ષેપો અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે સ્થાનિક પુરવઠાને મજબૂત બનાવવા અને રિફાઇનરીઓના નિકાસ વલણોને સંતુલિત કરવાનો છે.
પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ATFના નવા નિકાસ દરોમાં કયા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે?
શનિવારે નાણા મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા જાહેરનામા મુજબ સુધારેલા સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી દર તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. દરોમાં મુખ્ય ફેરફારો નીચે મુજબ છે:
પેટ્રોલ નિકાસ ડ્યુટી: પેટ્રોલ નિકાસ પરની ડ્યુટી 2.50 પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને શૂન્ય કરવામાં આવી છે, એટલે કે પેટ્રોલ નિકાસ પર કોઈ કર રહેશે નહીં.
ડીઝલ નિકાસ ડ્યુટી: ડીઝલ પર નિકાસ ડ્યુટી 3 પ્રતિ લિટર વધારીને ₹8.50 પ્રતિ લિટરથી 11.50 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે.
ATF નિકાસ ડ્યુટી: ઉડ્ડયન ઇંધણ (ATF) ની નિકાસ પર ડ્યુટી 50 પૈસા પ્રતિ લિટર વધારીને નવો દર ₹10.50 પ્રતિ લિટરથી ₹11.00 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે.
સરકારે ઇંધણ નિકાસ દરોમાં સુધારો કરવાનું કેમ નક્કી કર્યું?
માર્ચના અંતમાં ઇંધણ પર નિકાસ ડ્યુટી (વિન્ડફોલ ટેક્સ) લાગુ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો ખોરવી નાખ્યો હતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યા હતા. તે સમયે સરકારનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો કે ભારતીય રિફાઇનરીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઉચ્ચ માર્જિન મેળવવા માટે સ્થાનિક બજારની અવગણના ન કરે.
સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં, ભારતની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ આયાતનો આશરે 45% હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતો હતો. આ મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ પર વાણિજ્યિક શિપિંગમાં વિક્ષેપને કારણે ભારતને તેના ક્રૂડ ઓઇલ સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યીકરણ કરવાની ફરજ પડી છે.
ઇંધણ નિકાસ આવક પર શું અસર પડી છે?
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય પર દબાણ આવ્યું છે, શિપિંગ જોખમો વધ્યા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઊંચા રહ્યા છે. આમ છતાં, ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ સ્થિર રાખીને સ્થાનિક ગ્રાહકોને વૈશ્વિક આંચકાથી બચાવ્યા છે. વધુમાં, નિકાસ ડ્યુટી દ્વારા, સરકાર રિફાઇનરીઓ દ્વારા નિકાસ કરવામાં આવતા ઇંધણના જથ્થાને નિયંત્રિત કરી રહી છે. માહિતી અનુસાર, એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બરના સમયગાળા દરમિયાન ભારતની ઇંધણ નિકાસ કમાણીમાં લગભગ 50% નો મજબૂત વધારો નોંધાયો છે, જોકે મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલ અને નબળા રૂપિયાને કારણે એકંદર વોલ્યુમમાં ઘટાડો થયો છે.
ઇંધણ નિકાસ દરમાં આ નવીનતમ સુધારો વૈશ્વિક ઉર્જા કટોકટી અને સ્થાનિક બજાર સ્થિરતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાના સરકારના પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જ્યારે પેટ્રોલ પર ડ્યુટી દૂર કરવી નિકાસકારો માટે રાહત છે, ત્યારે ડીઝલ અને ATF પર વધેલા દરો સ્થાનિક બજારમાં પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે. આગામી દિવસોમાં, સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખશે.