ચોમાસાની વિદાયની પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ ગુજરાતમાં અનેક વિસ્તારોમાં ફરી ગરમી અને બફારાનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. સપ્ટેમ્બર પૂરો થઈ ગયો હોવા છતાં દિવસ દરમિયાન તાપમાન સાથે ભેજના કારણે “ઉકળાટ” અનુભવાઈ રહ્યો છે. હવામાન વિભાગના આંકડા દર્શાવે છે કે સપ્ટેમ્બરના અંતિમ દિવસોમાં અમદાવાદમાં મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય રીતે 33-34°Cની આસપાસ રહેતું હતું, જ્યારે ભેજના કારણે અનુભવાતું તાપમાન વધુ લાગતું હતું.
સપ્ટેમ્બરમાં આટલી ગરમી કેમ?
સપ્ટેમ્બર ગુજરાત માટે ચોમાસા અને શિયાળા વચ્ચેનું ટ્રાન્ઝિશન પિરિયડ છે. ચોમાસાની ભેજ હજુ વાતાવરણમાં હોય છે, પરંતુ વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થતાં સૂર્યપ્રકાશ વધે છે. પરિણામે દિવસ ગરમ રહે છે અને ભેજના કારણે શરીરને ગરમી વધુ અનુભવાય છે.
2026માં પણ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ગુજરાતમાં વરસાદી સિસ્ટમો સક્રિય રહી હતી. IMDના રેકોર્ડ મુજબ 13 સપ્ટેમ્બરે ગુજરાતમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં અત્યંત ભારે વરસાદની શક્યતા હતી, જ્યારે 14 સપ્ટેમ્બરે દક્ષિણ-પૂર્વ રાજસ્થાન અને ઉત્તર ગુજરાત નજીક લો-પ્રેશર સિસ્ટમ નોંધાઈ હતી. 15 સપ્ટેમ્બરે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ માટે પણ ભારે વરસાદની ચેતવણી અપાઈ હતી.
એટલે એક તરફ વરસાદ અને ભેજ અને બીજી તરફ વરસાદ વચ્ચેનો તડકો, આ બંને પરિસ્થિતિ મળીને ગરમી કરતાં પણ વધુ બફારો અનુભવાવી શકે છે.
ચોમાસું પાછું ખેંચાતા ગરમી ફરી વધે છે
IMD મુજબ 19 સપ્ટેમ્બર 2026થી પશ્ચિમ રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગોમાંથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું પાછું ખેંચાવાનું શરૂ થયું હતું. ચોમાસાની વિદાય સાથે વાતાવરણમાં ભેજ ઘટવા લાગે અને શુષ્ક હવામાન વધે ત્યારે દિવસ દરમિયાન તાપમાન ફરી વધી શકે છે.
ગુજરાતની ભૌગોલિક સ્થિતિ પણ મહત્વની છે. રાજ્યના ઉત્તર ભાગની નજીક રાજસ્થાનનો સૂકો પ્રદેશ આવેલો હોવાથી ચોમાસા પછી ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફથી આવતી વધુ શુષ્ક અને ગરમ હવાની અસર કેટલીક વખત જોવા મળે છે.
શું આબોહવા પરિવર્તન પણ જવાબદાર છે?
લાંબા ગાળે વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો અને આબોહવા પરિવર્તન ગરમીની ઘટનાઓની પૃષ્ઠભૂમિ બદલી રહ્યાં છે. પરંતુ કોઈ એક સપ્ટેમ્બરના ગરમ દિવસ કે બફારાને માત્ર “ક્લાઈમેટ ચેન્જ”ના કારણે ગણવું યોગ્ય નથી. તે દિવસનું તાપમાન સ્થાનિક વરસાદ, ભેજ, પવનની દિશા, વાદળછાયું વાતાવરણ અને વાતાવરણીય સિસ્ટમો સહિત અનેક પરિબળોથી નક્કી થાય છે.
આથી હાલની ગરમી માટે વધુ સીધી રીતે ચોમાસાની વિદાય, વરસાદમાં ઘટાડો, તડકો અને બાકી રહેલી ભેજને જવાબદાર ગણાવી શકાય.
ગરમી ક્યારે સુધી રહી શકે?
હાલના IMD અપડેટ પ્રમાણે 1થી 14 ઓક્ટોબર માટે હવામાનની સ્થિતિ અને વિસ્તૃત આગાહી જાહેર કરવામાં આવી છે. એટલે ઓક્ટોબરના શરૂઆતના દિવસોમાં પણ ગુજરાતમાં સંપૂર્ણ ઠંડક આવી જાય તેવી અપેક્ષા રાખવી વહેલી ગણાશે.
ઠંડીનો અનુભવ તબક્કાવાર શરૂ થવાની શક્યતા છે, પરંતુ ગુજરાતમાં ઓક્ટોબરમાં દિવસનું તાપમાન હજી ઊંચું રહી શકે છે. સામાન્ય રીતે નવેમ્બરમાં રાત્રિ અને વહેલી સવારના તાપમાનમાં વધુ સ્પષ્ટ ઘટાડો જોવા મળે છે, જ્યારે ગુજરાતમાં ઠંડીનો સારો અનુભવ નવેમ્બર અંતથી ડિસેમ્બર દરમિયાન થવા લાગે છે. ચોક્કસ તારીખે ઠંડી શરૂ થશે એવી આગાહી હમણાંથી કરવી હવામાન વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ યોગ્ય નથી.
આગાહીનો સાર
ઓક્ટોબરની શરૂઆત: દિવસ દરમિયાન ગરમી અને કેટલાક વિસ્તારોમાં બફારો ચાલુ રહી શકે.
ઓક્ટોબર મધ્ય પછી: ચોમાસાની વિદાય આગળ વધે તેમ ભેજમાં ઘટાડો અને હવામાનમાં ધીમે ધીમે ફેરફાર થઈ શકે.
નવેમ્બર: સવારે-રાત્રે ઠંડકનો અનુભવ વધવાની શક્યતા.
નવેમ્બર અંતથી ડિસેમ્બર: ગુજરાતમાં ઠંડીનો અનુભવ વધુ સ્પષ્ટ બનતો જાય છે.
જોકે કોઈ ચોક્કસ શહેરમાં ઠંડી ક્યારે શરૂ થશે તે સ્થાનિક પવન, વાદળો અને ઉત્તર ભારતમાંથી આવતી ઠંડી હવાના પ્રવાહ પર નિર્ભર રહેશે.
નોંધ: 2026ના સપ્ટેમ્બર માટે IMDએ માસિક તાપમાન અને વરસાદનું આઉટલુક પણ બહાર પાડ્યું હતું અને ત્યારબાદ 30 સપ્ટેમ્બરે ઓક્ટોબર તથા પોસ્ટ-મોન્સૂન સિઝન માટે નવું સીઝનલ આઉટલુક જાહેર કર્યું છે.