ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) પાસે નિર્ણય લેવાની સત્તા ત્રણ અધિકારીઓને સોંપવામાં આવી છે: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી.
ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોમાં મતભેદો અંગે પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. ECI એ આ આરોપોનો જવાબ આપતા કહ્યું કે મતભેદો હોવા છતાં, નિર્ણયો ત્યારે જ લેવામાં આવે છે જ્યારે ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે સર્વસંમતિ હોય.
ચૂંટણી પંચે મતભેદના આરોપો સ્પષ્ટ કર્યા
PTI ના અહેવાલ મુજબ, અધિકારીઓએ બુધવારે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ મતદાર યાદી સફાઈ દરમિયાન અનેક રાજ્યોમાં કાઢી નાખવા સહિતના અનેક મુદ્દાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, દેશભરમાં મતદાર યાદીઓના ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) સંબંધિત નિર્ણયો પર ચૂંટણી પંચ સર્વસંમતિથી હતું.
અધિકારીઓએ આ નિવેદન એક મીડિયા અહેવાલ બાદ આપ્યું હતું જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે SIR દરમિયાન 10 મહિનામાં બે ચૂંટણી કમિશનરોએ ચૂંટણી કમિશનની કાર્યવાહી સામે 14 વખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
પ્રશ્નોના જવાબ આપતા અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે બંને કમિશનરોએ અનેક રાજ્યોમાં નામો કાઢી નાખવા અને મતદાર યાદીઓમાં સુધારા દરમિયાન મતદાર ડેટાબેઝના સંચાલન સંબંધિત નિર્ણયો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે SIR સહિત તમામ નિર્ણયો સર્વાનુમતે અને ચૂંટણી કમિશનરો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર બંનેની મંજૂરીથી લેવામાં આવ્યા હતા.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચની કામગીરીને સંચાલિત કરતા કાયદા અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં જણાવાયું છે કે શક્ય હોય ત્યારે સર્વાનુમતે નિર્ણયો લેવા જોઈએ અને જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે બહુમતીના અભિપ્રાયને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
અહેવાલમાં શું હતું?
અંગ્રેજી અખબાર ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલમાં ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે, અને વિપક્ષ આ મુદ્દે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને ઘેરી રહ્યો છે.
અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે બે ચૂંટણી કમિશનરોને વાંધો ઉઠાવેલા મુદ્દાઓ પર ચૂંટણી પંચની અંદર નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે જૂન 2025 માં, ભારતના ચૂંટણી પંચે બિહારમાં SIR પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી. ત્યારબાદ, 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી 130 મિલિયનથી વધુ નામો બાકાત રાખવામાં આવ્યા. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, નવા મતદારોની નોંધણી, હાલના મતદારોના સમાવેશ અને અપીલ અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા. કમિશનની અંદર પણ મતભેદો ઉભા થવા લાગ્યા.
અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વાંધા નોંધાવ્યા હતા, જેમાં એક જ દિવસમાં મહત્તમ ચાર વાંધા હતા. આ વાંધા એવા નિર્ણયો અને નિર્દેશો સાથે સંબંધિત હતા જે તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમની સંમતિ વિના જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
ચૂંટણી પંચ સામે વિપક્ષે મોરચો ખોલ્યો
મતદાર યાદીઓમાં સુધારા કરવાની ECI ની પ્રક્રિયા, સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પર વિપક્ષ અને શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી લડાઈમાં આ મુદ્દાએ એક નવો મોરચો ખોલ્યો છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે આ ભાજપના ફાયદા માટે મતદારોને દૂર કરવાની ઇરાદાપૂર્વકની પ્રક્રિયા હતી.
બુધવારે સવારે અંગ્રેજી અખબારના અહેવાલ બાદ, શિવસેના-ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથના નેતા સંજય રાઉત, કોંગ્રેસના મનીષ તિવારી, સમાજવાદી પાર્ટીના અખિલેશ યાદવ અને ડીએમકે પ્રવક્તાએ ચૂંટણી પંચ પર નિશાન સાધ્યું.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર પર નિશાન સાધતા રાઉતે કહ્યું, “ભાજપ વતી, તેઓ લોકશાહી વિરુદ્ધ સૌથી મોટો ગુનો કરી રહ્યા છે જે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર કરી શકે છે.”
સંજય રાઉતે વધુમાં કહ્યું, “ભાજપે તેમને રક્ષણ આપ્યું છે, પરંતુ તેઓ જાણતા નથી કે તેમનું નામ ઘાટા, કાળા અક્ષરોમાં લખવામાં આવશે. જો અહેવાલિત આરોપો સાચા હોય, તો જ્યાં સુધી આ વ્યક્તિ આ પદ પર રહેશે ત્યાં સુધી કોઈ નિષ્પક્ષ ચૂંટણી શક્ય નથી.”
કોંગ્રેસના નેતા મનીષ તિવારીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક પોસ્ટ શેર કરી હતી જેમાં એક અહેવાલનું શીર્ષક હતું, “10 મહિનામાં 14 વખત, બે ચૂંટણી કમિશનરોએ રેકોર્ડ પર ચૂંટણી પંચની કાર્યવાહી સામે વાંધો ઉઠાવ્યો.”
મનીષ તિવારીએ લખ્યું, “આ કદાચ મહાભિયોગ કાર્યવાહી પર ગંભીરતાથી વિચારણા માટે માન્ય કેસ છે, પરંતુ વધુ મહત્વપૂર્ણ મૂળભૂત પ્રશ્ન એ છે કે ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત થશે?”
સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા અખિલેશ યાદવે ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો પરના અહેવાલ પર લખ્યું, “સત્તામાં બેઠેલા લોકોની કઠપૂતળી બનવું અને લોકશાહી સાથે દગો કરવો એ એક ગંભીર બંધારણીય ગુનો છે. આ લોકશાહીનો નાશ કરવાના કાવતરાથી ઓછું કંઈ નથી.”