રાજ્યસભાએ મંગળવારે “જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) બિલ 2026” ધ્વનિ મતથી પસાર કર્યું. આ બિલ અગાઉ 31 જુલાઈના રોજ લોકસભામાં પસાર થયું હતું.
આ સમયગાળા દરમિયાન, વિરોધ પક્ષોએ સતત સૂત્રોચ્ચાર કર્યા અને ગૃહમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની હાજરીની માંગ કરી. તેમણે અયોધ્યા રામ મંદિર માટે દાનની કથિત ચોરી અંગે પણ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા.
જૂના કાયદામાં કોઈ ફેરફાર નહીં
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી કે એક વર્ષ સુધી હાલની નોંધણી પ્રણાલીમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. પહેલાની જેમ, જો 21 દિવસની અંદર જન્મ કે મૃત્યુની જાણ કરવામાં આવે છે, તો નોંધણી રાબેતા મુજબ કરવામાં આવશે.
જોકે, જો 21 દિવસથી એક વર્ષ સુધીનો વિલંબ થાય છે, તો સ્થાપિત નિયમો અનુસાર લેટ ફી ચૂકવીને નોંધણી કરી શકાય છે.
સરકાર કહે છે કે દરેક બાળકના જન્મની સમયસર નોંધણી કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ શિક્ષણ, ઓળખ, સરકારી યોજનાઓ અને અન્ય કાનૂની અધિકારોની પહોંચનો આધાર છે. તેવી જ રીતે, વહીવટી અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ માટે મૃત્યુના સચોટ રેકોર્ડ મહત્વપૂર્ણ છે.
નવો બિલ શું કહે છે?
નવા સુધારા બિલ મુજબ, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા તેમના દ્વારા નિયુક્ત અધિકારીની પરવાનગી એક વર્ષથી વધુ સમયગાળામાં જન્મ અથવા મૃત્યુની નોંધણી કરાવવાની રહેશે.
જો જન્મ અથવા મૃત્યુ બે વર્ષથી વધુ વિલંબ સાથે નોંધાય છે, તો નોંધણી હવે ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ પછી જ શક્ય બનશે.
વધુમાં, પરવાનગી આપતા પહેલા, સંબંધિત અધિકારીએ સચોટ અને અધિકૃત રેકોર્ડ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પૂરી પાડવામાં આવેલી માહિતી અને દસ્તાવેજોની સંપૂર્ણ ચકાસણી કરવાની રહેશે. આ બિલનો હેતુ જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969 ના નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો છે.
વિપક્ષના હોબાળા વચ્ચે બિલ પસાર થયું
વિપક્ષના સભ્યો દ્વારા સતત સૂત્રોચ્ચાર વચ્ચે ચર્ચાનો જવાબ આપતા, ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે જણાવ્યું હતું કે ઘણા સભ્યોએ પ્રસ્તાવિત કાયદાનું મહત્વ સમજાવ્યું હતું અને વિપક્ષને તેનો હેતુ સમજવા વિનંતી કરી હતી.
તેમણે કહ્યું કે મોદી સરકાર દેશમાં જન્મેલા દરેક બાળકની નોંધણી થાય અને દરેક મૃત્યુ નોંધાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, જેથી મૃત્યુ પામેલા લોકો “ભૂતિયા મતદારો” ન બને અને તુષ્ટિકરણની રાજનીતિ કરતી પાર્ટીઓને ફાયદો ન પહોંચાડે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે, “કોંગ્રેસે જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી દ્વારા આ દેશ સાથે દગો કર્યો.”
વિપક્ષ બિલ પર ચર્ચા ઇચ્છે છે
બે વાર મુલતવી રાખ્યા પછી, રાજ્યસભા બપોરે 2 વાગ્યે ફરી શરૂ થઈ, જ્યારે ગૃહ ફરી મળ્યું. ગૃહ રાજ્યમંત્રી રાયે બિલના વિચારણા અને પસાર થવા માટે પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો.
હંગામા વચ્ચે બિલ પર ચર્ચા થઈ, અને બાદમાં મંત્રીએ ચર્ચાનો જવાબ આપ્યો, જ્યારે વિપક્ષના સભ્યો ગૃહમાં શાહની હાજરીની માંગણી કરતા સૂત્રોચ્ચાર કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કહ્યું કે ગૃહ યોગ્ય રીતે કામ કરી રહ્યું નથી અને સંસદ ચલાવવાનો એક જ રસ્તો છે. તેમણે કહ્યું, “વડાપ્રધાન અને ગૃહમંત્રીએ આવવું જોઈએ. અમે ચર્ચા ઇચ્છીએ છીએ.” ઘણા NDA સભ્યોએ બિલને ટેકો આપ્યો અને તેને જરૂરી ગણાવ્યું.