રક્ષાબંધન, જન્માષ્ટમી, ગણેશ ઉત્સવ, નવરાત્રી અને દિવાળી જેવા મુખ્ય તહેવારો પહેલા, કેન્દ્ર સરકારે ખાંડ બજારમાં એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર, 2026 સુધી દેશભરના ખાંડના વેપારીઓ પર સ્ટોકહોલ્ડિંગ મર્યાદા લાદવાનો નિર્ણય લીધો છે. હવે, કોઈપણ વેપારી 30 દિવસથી વધુ સમય માટે તેમના ગોદામોમાં ખાંડનો સંગ્રહ કરી શકશે નહીં, અને તેમની પાસે કોઈપણ સમયે 4,000 ક્વિન્ટલથી વધુ સ્ટોક રહેશે નહીં.
ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, સરકાર માને છે કે તાજેતરના મહિનાઓમાં ખાંડના ભાવમાં વધારો ઉત્પાદનની અછતને કારણે નથી, પરંતુ સંગ્રહખોરી, સટ્ટો અને કાગળની ખરીદી અને વેચાણ જેવા પરિબળોને કારણે છે. નવા નિયમોનો ઉદ્દેશ્ય બજારમાં પારદર્શિતા વધારવા, કૃત્રિમ અછત દૂર કરવા અને તહેવારોની મોસમ દરમિયાન લોકોને વાજબી ભાવે પૂરતી ખાંડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
સરકારે આ નિર્ણય કેમ લેવો પડ્યો?
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો છે. સરકારના મતે, આ વધારો વાસ્તવિક માંગ અને પુરવઠાની સ્થિતિ સાથે મેળ ખાતો નથી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે કેટલાક વેપારીઓ, ડીલરો અને બજાર મધ્યસ્થી મોટા પ્રમાણમાં ખાંડનો સંગ્રહ કરી રહ્યા હતા. ઘણા કિસ્સાઓમાં, કાગળનો વેપાર થઈ રહ્યો હતો, જ્યારે ખાંડ ખરેખર મિલોથી બજારમાં પહોંચી રહી ન હતી. આનાથી બજારમાં કૃત્રિમ અછત સર્જાઈ હતી, અને એક્સ-મિલ અને રિટેલ બંને સ્તરે ભાવ વધવા લાગ્યા હતા. આ પરિસ્થિતિને રોકવા માટે, સરકારે સ્ટોક મર્યાદા લાદવાનો નિર્ણય લીધો છે.
1 ઓગસ્ટથી શું બદલાશે?
સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા એક જાહેરનામા અનુસાર, 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર,2026 સુધી દેશભરમાં લાગુ થતા નિયમો હેઠળ……
કોઈપણ ખાંડ વેપારી 30 દિવસથી વધુ સમય માટે કોઈપણ સ્ટોક રાખી શકશે નહીં.
કોઈપણ ખાંડના વેપારીને કોઈપણ સમયે કે સ્થળે 4,000 ક્વિન્ટલથી વધુ ખાંડ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સ્ટોક રાખનારા વેપારીઓને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં વધારાનો સ્ટોક ઘટાડવાની જરૂર પડશે.
સરકારી દેખરેખ પણ પહેલા કરતાં વધુ કડક રહેશે
માત્ર સ્ટોક મર્યાદા લાદવામાં આવી રહી નથી, સરકાર દેખરેખ પણ વધારી રહી છે. બધા ખાંડના વેપારીઓએ ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગના ઓનલાઈન પોર્ટલ પર તેમની સ્ટોક માહિતી નોંધાવવી પડશે અને તેને સાપ્તાહિક અપડેટ કરવી પડશે. આનાથી સરકારને વાસ્તવિક સ્ટોક માહિતી મળશે અને સંગ્રહખોરી અથવા ઉલ્લંઘન સામે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવશે.
ભારતમાં ખાંડની કોઈ અછત નથી
સ્ટોક મર્યાદા લાદવા ઉપરાંત, કેન્દ્ર સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા પૂરતી છે અને ગભરાટમાં ખરીદી કરવાની કોઈ જરૂર નથી. સરકારના મતે, ભારત વાર્ષિક આશરે 28 મિલિયન ટન (28 મિલિયન ટન) ખાંડનો વપરાશ કરે છે, જ્યારે વર્તમાન ઉત્પાદન સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે પૂરતું છે. સરકારનો દાવો છે કે બજારમાં ભાવમાં વધારો વાસ્તવિક અછતને કારણે નથી, પરંતુ સંગ્રહખોરી અને અટકળોને કારણે થયો છે.
આ વર્ષે કેટલી ખાંડનું ઉત્પાદન થયું?
ઇન્ડિયન સુગર એન્ડ બાયો-એનર્જી મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (ISMA) ના ડેટા અનુસાર, 30 એપ્રિલ, 2026 સુધીમાં, 2025-26 ખાંડ સીઝનમાં 27.5 મિલિયન ટન (27.5 મિલિયન ટન) ખાંડનું ઉત્પાદન થયું હતું. ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન ઉત્પાદન 25.6 મિલિયન ટન (25.6 મિલિયન ટન) હતું. આ આશરે 7% નો વધારો દર્શાવે છે. ઉદ્યોગનો અંદાજ છે કે સમગ્ર સીઝન માટે કુલ ઉત્પાદન આશરે 28 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી શકે છે, જે લગભગ સ્થાનિક માંગ જેટલું છે.