દેશમાં હાલ ચોમાસાની બે અલગ-અલગ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. પૂર્વોત્તરના રાજ્યોમાં ભારે વરસાદથી જનજીવન પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે, જ્યારે મધ્ય ભારત સહિતના ઘણા વિસ્તારોમાં હજુ પણ ગરમી અને બફારો લોકોને પરેશાન કરી રહ્યો છે. જે વિસ્તારોમાં સવારે વરસાદી વાદળો જોવા મળતા હતા ત્યાં હવે તડકો જોવા મળી રહ્યો છે અને દિવસભર ઉકળાટનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે.
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ચોમાસાની ગતિ ધીમી પડવાને કારણે ઘણા રાજ્યોમાં વરસાદનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. હવામાન વિજ્ઞાનની ભાષામાં આ સ્થિતિને “બ્રેક ઇન મોન્સૂન” કહેવામાં આવે છે. આ દરમિયાન વરસાદી સિસ્ટમ નબળી પડી જાય છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં થોડા દિવસો સુધી વરસાદની શક્યતા ઘટી જાય છે.
હવામાન વિભાગના રિપોર્ટ પ્રમાણે ઉત્તર પશ્ચિમ, પશ્ચિમ મધ્ય અને દક્ષિણ ભારતમાં વરસાદની ગતિમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. સમુદ્રી પવન, હવાનું દબાણ, વરસાદી સિસ્ટમ અને વાદળોની ગતિ જેવા પરિબળોને કારણે નવી સિસ્ટમ બનવામાં અને આગળ વધવામાં સમય લાગી રહ્યો છે.
આ વર્ષે ચોમાસાની શરૂઆત બાદ સૌથી મોટો ફેરફાર એ રહ્યો કે કેરળથી શરૂ થયેલું ચોમાસું મહારાષ્ટ્ર સુધી પહોંચતા ધીમું પડી ગયું હતું. જેના કારણે ગુજરાતના દક્ષિણ ભાગ સુધી જ ચોમાસાની અસર પહોંચી હતી. ગુજરાતમાં જ્યાં વરસાદ થયો છે ત્યાં સ્થાનિક સિસ્ટમ અને પ્રેશરના કારણે વરસાદ નોંધાયો છે.
હાલમાં બંગાળની ખાડીમાં નવી લો પ્રેશર સિસ્ટમ સક્રિય ન થતાં વરસાદની ગતિ પર અસર પડી છે. જો જુલાઈ મહિનામાં નવી સિસ્ટમ તૈયાર થાય તો ગુજરાતથી લઈને દિલ્હી સુધી ફરી વરસાદી માહોલ સર્જાઈ શકે છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પેસિફિક મહાસાગરમાં જોવા મળી રહેલા હવામાન ફેરફારો પણ ભારતના ચોમાસા માટે ખાસ અનુકૂળ નથી. જેના કારણે અરબી સમુદ્ર તરફથી બનતી વરસાદી સિસ્ટમ નબળી પડી રહી છે અને પવનની ગતિમાં ઘટાડો થતાં વરસાદની પ્રક્રિયા ધીમી થઈ રહી છે.
હાલમાં મોન્સૂન ટ્રફ હિમાલયની તળેટી તરફ સ્થિત છે. આ ટ્રફ જ્યાંથી પસાર થાય છે ત્યાં વરસાદી વાદળો સક્રિય બને છે. જેના કારણે હિમાચલ પ્રદેશથી લઈને બિહાર સુધીના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ નોંધાયો છે.
ગુજરાત માટે હવામાન વિભાગે રાહતના સમાચાર આપ્યા છે. 17 જુલાઈ બાદ રાજ્યમાં ફરી વરસાદી માહોલ બનવાની શક્યતા છે. બંગાળની ખાડીમાં નવી સિસ્ટમ વિકસિત થશે તો ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં વરસાદનું જોર વધી શકે છે.
હાલની સ્થિતિમાં ચોમાસું સમાપ્ત થયું નથી, પરંતુ તેની ગતિમાં અસમાનતા જોવા મળી રહી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ પડી રહ્યો છે તો કેટલાક રાજ્યોમાં હજુ પણ વરસાદની રાહ જોવાઈ રહી છે. દિલ્હી, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, ઉત્તર રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢમાં વરસાદની અછતની અસર જોવા મળી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી મોટી ચિંતા ખેડૂતો માટે છે. વાવણી શરૂ થયા બાદ જો પૂરતો વરસાદ નહીં મળે તો પાક ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે. સાથે જ જળાશયોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા પણ એક મોટો પડકાર બની શકે છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, 17 જુલાઈ બાદ બંગાળની ખાડીમાં બનનારી નવી સિસ્ટમ ચોમાસાને ફરી ગતિ આપી શકે છે. આ સિસ્ટમ સક્રિય થશે તો પવનની ગતિ વધશે અને દેશના અનેક ભાગોમાં વરસાદની શક્યતા વધી શકે છે.