તહેવારોની સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ ખાંડના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાએ સામાન્ય પરિવારના બજેટનું ગણિત બગાડી નાખ્યું છે. ચાથી લઈને મીઠાઈ સુધી દરેક જગ્યાએ ખાંડનો ઉપયોગ થતો હોવાથી તેની અસર સીધી ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. દેશના કેટલાક મહાનગરોમાં ખાંડના ભાવમાં 40 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાતા તહેવારોની ખરીદી પહેલાં જ મોંઘવારીનો માર પડ્યો છે.
એક તરફ સરકારનું કહેવું છે કે સ્થાનિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે દેશમાં ખાંડનો સ્ટોક પૂરતો છે અને જરૂર પડે તો ગયા વર્ષે બચાવવામાં આવેલો બફર સ્ટોક પણ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. બીજી તરફ બજારમાં મર્યાદિત સપ્લાયને કારણે ભાવમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ત્યારે સવાલ એ છે કે, જે સીઝનમાં ખાંડનો સ્ટોક પૂરતો રહેવાની આશા હતી ત્યાં ગણતરી ક્યાં ખોટી પડી?
34.9 મિલિયન ટન ઉત્પાદનની આશાએ નિકાસને મંજૂરી
ખાંડની સીઝન 1 ઓક્ટોબર 2025થી 30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીની ગણવામાં આવે છે. સીઝનની શરૂઆતમાં દેશમાં આશરે 34.9 મિલિયન ટન ખાંડનું ઉત્પાદન થવાની આશા હતી. આ ઉત્પાદન અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 18 ટકા વધારે રહેવાનો અંદાજ હતો.
ઉત્પાદન વધવાની આશાને કારણે સરકારને પણ સ્થાનિક બજારમાં પૂરતો સ્ટોક રહેશે તેવો વિશ્વાસ હતો. પરિણામે ખાંડની મિલોને નિકાસ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી. નવેમ્બર 2025માં 15 લાખ ટન અને ફેબ્રુઆરી 2026માં વધુ 5 લાખ ટન ખાંડની નિકાસને મંજૂરી અપાઈ.
તે સમયે ગણતરી એવી હતી કે, નિકાસ કર્યા બાદ પણ દેશમાં સ્થાનિક વપરાશ માટે પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહેશે. જોકે, સીઝન આગળ વધતાં ઉત્પાદનના અંદાજમાં ઘટાડો થતો ગયો અને આ ગણતરી ખોટી સાબિત થઈ.
ઉત્પાદનનો અંદાજ 34.9થી ઘટીને 30.6 મિલિયન ટન
સીઝન આગળ વધતાં ખાંડના ઉત્પાદનને લઈને ચિત્ર બદલાતું ગયું. ફેબ્રુઆરીમાં ઉત્પાદનનો અંદાજ 32.4 મિલિયન ટન અને એપ્રિલમાં 32 મિલિયન ટન કરવામાં આવ્યો. હાલમાં સરકારનો અંદાજ આશરે 30.6 મિલિયન ટન ઉત્પાદનનો છે.
આ ઘટાડા પાછળ મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક જેવા મોટા ખાંડ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં પાકને થયેલા નુકસાનને મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રમાં વધુ વરસાદ અને પાણી ભરાવાની સ્થિતિથી શેરડીના પાકને નુકસાન થયું. આ ઉપરાંત રેડ રોટ અને ટોપ બોરર જેવી બીમારીઓએ પણ ઉત્પાદનને અસર કરી.
ઉત્પાદનનો અંદાજ સતત ઘટતાં સરકારે મે મહિનામાં ખાંડની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ પ્રતિબંધ 30 સપ્ટેમ્બર સુધી યથાવત રાખવામાં આવ્યો.
નિકાસ બાદ સ્થાનિક સ્ટોક પર દબાણ
શરૂઆતમાં વધારાના ઉત્પાદનની આશાએ કરવામાં આવેલી નિકાસ અને ત્યારબાદ ઉત્પાદન ઘટતાં સ્થાનિક બજારમાં ઉપલબ્ધ સ્ટોક પર દબાણ વધ્યું. તહેવારોની સીઝન નજીક આવતાં ખાંડની માંગમાં વધારો થવાની શક્યતા હોવા છતાં માસિક સ્ટોકમાં અપેક્ષિત વધારો કરવામાં આવ્યો નહીં.
ગયા વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ માસિક સ્ટોક 22.5 લાખ ટન જ રાખવામાં આવ્યો. બીજી તરફ વેચાણ વધતાં વેપારીઓ પાસે ઉપલબ્ધ જથ્થો ઝડપથી ઘટવા લાગ્યો. પરિણામે સપ્લાયને લઈને ચિંતા વધી અને ખાંડના ભાવમાં અચાનક ઉછાળો આવ્યો.
18 ઓગસ્ટે મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ખાંડના ભાવ આશરે ₹4,880થી ₹4,980 પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચી ગયા હતા. ખાસ વાત એ છે કે અગાઉના ભાવ અને આ નવા ભાવ વચ્ચે માત્ર સાત દિવસનું અંતર હતું. કર્ણાટકની કેટલીક મિલોમાં 20 ઓગસ્ટે ભાવ ₹7,100 પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચ્યો હતો.
આયાતનો રસ્તો ખોલવાનો વારો કેમ આવ્યો?
સ્થાનિક બજારમાં ખાંડનો પૂરતો જથ્થો જાળવવા માટે સરકારે આશરે એક દાયકા બાદ આયાતનો રસ્તો ખોલ્યો. ખાંડ પરનો 100 ટકા આયાત કર હટાવીને વિદેશમાંથી ખાંડ મંગાવવાનો માર્ગ સરળ બનાવાયો.
20 ઓગસ્ટે 10 લાખ ટન નવી ખાંડની આયાતને મંજૂરી આપવામાં આવી. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સ્થાનિક બજારમાં સપ્લાય વધારવાનો અને વધતા ભાવને નિયંત્રણમાં લાવવાનો છે.
અર્થાત્, શરૂઆતમાં વધારાના ઉત્પાદનની આશાએ નિકાસને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ ઉત્પાદનના અંદાજમાં ઘટાડો થતાં હવે સ્થાનિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે આયાતનો સહારો લેવો પડી રહ્યો છે.
ખાંડ મોંઘી થતાં ચા-મીઠાઈ પર સીધી અસર
ખાંડના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાની સૌથી સીધી અસર મીઠાઈ અને ચાના વેપારીઓ પર પડી છે. ઉત્પાદન ખર્ચ વધતાં મીઠાઈના ભાવમાં વધારો થયો છે. ચાની દુકાનો પર પણ ખાંડના વધેલા ભાવનો બોજ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા લાગ્યો છે.
તહેવારો પહેલાં જ મીઠાઈ મોંઘી થવાથી સામાન્ય પરિવારના તહેવારી બજેટ પર વધારાનો બોજ પડ્યો છે. ચાની એક પ્યાલીથી લઈને તહેવારની મીઠાઈ સુધી ખાંડના ભાવવધારાની અસર અનુભવાઈ રહી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં શરૂઆતની ઉત્પાદન ગણતરી સૌથી મહત્વની સાબિત થઈ છે. 34.9 મિલિયન ટન ઉત્પાદનની આશા રાખીને નિકાસને મંજૂરી આપવામાં આવી, પરંતુ ઉત્પાદન ઘટીને આશરે 30.6 મિલિયન ટન રહેવાનો અંદાજ આવ્યો. પાકને થયેલા નુકસાન, મર્યાદિત માસિક સ્ટોક અને તહેવારો પહેલાં વધેલી માંગે બજારનું સંતુલન બગાડ્યું. હવે સરકારની સામે પડકાર સ્થાનિક બજારમાં પૂરતો સ્ટોક જાળવી રાખવાની સાથે ખાંડના ભાવને નિયંત્રણમાં લાવવાનો છે.