ભાજપ પહેલીવાર રાજ્યસભામાં બહુમતી મેળવવાની નજીક છે. આ ફક્ત પોતાના માટે જ નહીં પરંતુ છેલ્લા 40 વર્ષના સંસદીય ઇતિહાસમાં પણ એક રેકોર્ડ છે. ઉપલા ગૃહમાં ભાજપની વધતી જતી તાકાત બે-પાંખી રણનીતિ દ્વારા પ્રેરિત છે. તે આના પર અવિરતપણે કામ કરી રહી છે, અને આ TMC સાથે પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ત્રણ રાજ્યસભા સાંસદોને રાજીનામા અપાવીને અને તેમના રાજીનામાથી ખાલી થયેલી બેઠકો માટે પેટાચૂંટણીમાં તેમને ઉમેદવાર તરીકે ઉભા રાખીને, ભાજપે રાજ્યસભામાં તેની કામગીરીનો બીજો તબક્કો પૂર્ણ કર્યો છે.
સંસદના ઉપલા ગૃહમાં તેની સંખ્યા વધારવાનું આ કાર્ય છેલ્લા 12 વર્ષથી ચાલુ છે, અને બે રીતે કરવામાં આવી રહ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં 20 થી વધુ વિપક્ષી સાંસદો ભાજપ છાવણીમાં જોડાયા છે. આ રાજ્યસભામાં ભાજપની તાકાતને અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ બનાવવા માટે તૈયાર છે. નામાંકિત અને અપક્ષોના ટેકાથી, ભાજપ સાથી પક્ષો સાથે સાદી બહુમતી અને બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવાની નજીક પહોંચી રહ્યો છે. જોકે, 17 રાજ્યોમાં પોતાની સરકાર હોવાનો અને 22 રાજ્યોમાં સાથી પક્ષો સાથે સત્તામાં હોવાનો ભાજપને ફાયદો થયો છે, જેના કારણે રાજ્યસભામાં તેની તાકાત વધી છે. રાજ્યસભામાં કામગીરી બે રીતે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
આ કામગીરી એવી રીતે હાથ ધરવામાં આવે છે કે બંધારણની દસમી અનુસૂચિ અથવા પક્ષપલટા વિરોધી કાયદાનું ઉલ્લંઘન ન થાય, અને ભાજપમાં જોડાતા સાંસદો પોતાનું સભ્યપદ ગુમાવે નહીં. જે વિભાજન માટે જરૂરી બે તૃતીયાંશ બહુમતી પ્રાપ્ત કરે છે તે વિપક્ષી પક્ષો ભાજપમાં ભળી જાય છે, જેમ કે તેલુગુ દેશમ પાર્ટી અને આમ આદમી પાર્ટીના કિસ્સાઓમાં થયું હતું. આ કિસ્સાઓમાં, પેટા ચૂંટણીઓ જરૂરી નથી. જે વિપક્ષી પક્ષો વિભાજન માટે જરૂરી બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવામાં નિષ્ફળ જાય છે, ત્યાં સાંસદોને એક પછી એક રાજીનામું આપવાનું કહેવામાં આવે છે જેથી તેમના રાજીનામાથી પેટાચૂંટણીઓ થાય. ખાતરી કરવામાં આવે છે કે આ સાંસદો ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાંથી ચૂંટાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભાજપ પાસે વિધાનસભામાં બહુમતી છે, જેથી તેમના રાજીનામાથી ખાલી થયેલી રાજ્યસભા બેઠક માટે પેટાચૂંટણી થાય તો તેઓ ભાજપની ટિકિટ પર રાજ્યસભામાં પાછા જીતી શકે છે.
આનું કારણ એ છે કે શાસક પક્ષને સંખ્યાત્મક તાકાતના આધારે રાજ્યસભાની પેટાચૂંટણી જીતવી નિશ્ચિત માનવામાં આવે છે. જો એક કરતાં વધુ બેઠકો માટે પેટાચૂંટણીઓ થાય છે, તો દરેક પેટાચૂંટણી એક અલગ ચૂંટણી તરીકે યોજવામાં આવે છે. વિરોધ પક્ષો ઇચ્છે તો પણ પોતાના ઉમેદવારો ઉભા રાખી શકતા નથી, અને જો તેઓ ઇચ્છે તો પણ તેઓ તેમની જીત સુનિશ્ચિત કરી શકતા નથી. જોકે, કોંગ્રેસને તાજેતરમાં આનો ફાયદો થયો જ્યારે તેણે તમિલનાડુમાં ડીએમકે રાજ્યસભાના સાંસદના રાજીનામાથી ખાલી થયેલી બેઠક માટે યોજાયેલી પેટાચૂંટણીમાં શાસક ટીવીકેના સમર્થનને કારણે બેઠક મેળવી.
આમ, રાજ્યસભામાં પક્ષપલટાના બે દાખલા જોવા મળ્યા છે: જથ્થાબંધ પક્ષપલટા અને છૂટક પક્ષપલટા. પ્રથમ પેટર્નની વાત કરીએ તો, 2014 થી કેટલાક મુખ્ય વિપક્ષી રાજકીય પક્ષોમાં આવા વિભાજન થયા છે. 2019 માં, ટીડીપી એનડીએ સાથે નહોતું. તેના છ રાજ્યસભા સાંસદોમાંથી ચાર પક્ષપલટો કરીને ભાજપમાં જોડાયા. તે સમયે, વાય.એસ. ચૌધરી, સી.એમ. રમેશ, જી. મોહન રાવ અને ટી.જી. વેંકટેશે ટીડીપીથી અલગ થઈને પોતાનું જૂથ બનાવ્યું. આ દસમી અનુસૂચિ દ્વારા જરૂરી બે તૃતીયાંશની જરૂરિયાત કરતાં વધુ હતું. ત્યારબાદ, તે બધા ભાજપમાં જોડાયા.
આપને પણ મોટો ફટકો પડ્યો, ભાજપે એકસાથે સાત સાંસદો મેળવ્યા
આ વર્ષે, આમ આદમી પાર્ટીના દસ રાજ્યસભા સાંસદોમાંથી સાતે પણ તેમનું અનુકરણ કર્યું. રાઘવ ચઢ્ઢા, સંદીપ પાઠક, અશોક મિત્તલ, સ્વાતિ માલીવાલ, હરભજન સિંહ, વિક્રમ સાહની અને રાજેન્દ્ર ગુપ્તા અલગ થઈ ગયા, પોતાનો જૂથ બનાવ્યો, અને પછી ભાજપમાં ભળી ગયા. આ પણ બે તૃતીયાંશની જરૂરિયાત કરતાં વધી ગયું, તેથી અધ્યક્ષે વિલીનીકરણને માન્યતા આપી અને તેમના નામ ભાજપના સાંસદોની યાદીમાં ઉમેર્યા. જે પક્ષોમાં આ બે તૃતીયાંશની જરૂરિયાત પૂરી થઈ ન હતી, ત્યાં સાંસદોનો વ્યક્તિગત રીતે સંપર્ક કરવામાં આવ્યો અને રાજીનામું આપવાનું કહેવામાં આવ્યું.
24 જુલાઈની ચૂંટણી ભાજપની તાકાતને વધુ મજબૂત બનાવશે
આ યાદી લાંબી છે, જેમાં ત્રણ ટીએમસી સાંસદોનો સમાવેશ થાય છે: સુખેન્દુ શેખર રોય, સુષ્મિતા દેવ અને પ્રકાશ ચિક બારિક, જેઓ 9 જુલાઈએ ભાજપમાં જોડાયા હતા. તેમણે 8 જૂનથી 10 જૂન દરમિયાન રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું. તેમના રાજીનામાથી ખાલી પડેલી બેઠકો માટે 24 જુલાઈએ પેટાચૂંટણી યોજાવાની છે. ગુરુવારે તેઓ ભાજપમાં જોડાયાના થોડા સમય પછી, ભાજપે તેમને આ પેટાચૂંટણીઓ માટે પોતાના ઉમેદવાર જાહેર કર્યા. ઉપર જણાવ્યા મુજબ, ત્રણેય પેટાચૂંટણીઓ અલગ હોવાથી, ભાજપની પ્રચંડ બહુમતી તેમની જીત સુનિશ્ચિત કરશે, અને ત્રણેય ભાજપના સાંસદ તરીકે ચૂંટાશે. ભાજપે 2019 માં આ ફોર્મ્યુલા લાગુ કરી હતી જ્યારે તેને કલમ 370 નાબૂદ કરવા માટે રાજ્યસભામાં સંખ્યાની જરૂર હતી. તે સમયે, કોંગ્રેસના મુખ્ય સૈનિક ભુવનેશ્વર કાલિતાએ રાજીનામું આપ્યું હતું. તેઓ બાદમાં ભાજપમાં જોડાયા અને 2020 માં પાર્ટીની ટિકિટ પર રાજ્યસભામાં પાછા ફર્યા. તેવી જ રીતે, કોંગ્રેસના સાંસદ સંજય સિંહે પણ જુલાઈ 2019 માં રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું અને બાદમાં ભાજપની ટિકિટ પર પાછા ફર્યા હતા.
જ્યારે રાજ્યસભામાં સમાજવાદી પાર્ટીને પણ મોટો ફટકો પડ્યો
સમાજવાદી પાર્ટીના સભ્યો નીરજ શેખર, સુરેન્દ્ર સિંહ નાગર અને સંજય સેઠે પણ આવી જ રીતે રાજીનામું આપ્યું અને બાદમાં પેટાચૂંટણીમાં ભાજપની ટિકિટ પર રાજ્યસભામાં પાછા ફર્યા. 2024માં ઓડિશામાં ભાજપે સરકાર બનાવી ત્યારે બીજુ જનતા દળ પર પણ આ જ ફોર્મ્યુલા લાગુ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી, મમતા મોહંતી, સુજીત કુમાર, દેવાશીષ સામંત્રે અને અમર પટનાયક બીજેડીમાંથી રાજીનામું આપીને ભાજપમાં જોડાયા, બાદમાં પાર્ટીની ટિકિટ પર રાજ્યસભામાં પહોંચ્યા. એ જ રીતે, વિપક્ષને નબળો પાડતા, YSRCPના બે સાંસદો, બીડા એમ. રાવ અને વી. રાવ મોપીદેવીએ ઓગસ્ટ 2024માં રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું અને ત્યારબાદ NDAમાં જોડાયા.
NDAનો કુળ પણ કેવી રીતે વધી રહ્યો છે?
તેમના રાજીનામાથી NDAને ખાલી બેઠકો પર આગળ વધવામાં મદદ મળી. NCP એ ભાજપ સાથે જોડાણ કર્યા પછી, પ્રફુલ્લ પટેલે ફેબ્રુઆરી 2024 માં રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું, જોકે તેમનો કાર્યકાળ ચાર વર્ષ બાકી હતો, અને તરત જ NDA ના સમર્થનથી રાજ્યસભામાં પાછા ફર્યા. કોંગ્રેસના કે.સી. રામામૂર્તિએ ઓક્ટોબર 2019 માં રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું અને ભાજપમાં જોડાયા. તેમણે ભાજપની ટિકિટ પર તરત જ યોજાયેલી પેટાચૂંટણી જીતી. આ મોટા પક્ષપલટાને કારણે ભાજપ રાજ્યસભામાં તેના ઐતિહાસિક સૌથી વધુ સભ્યોના આંકડા પર પહોંચી ગયો છે. 24 જુલાઈ પછી, રાજ્યસભામાં ભાજપનો આંકડો 117 સુધી પહોંચી જશે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ છે.
રાજ્યસભામાં ભાજપ પોતાના દમ પર બહુમતી મેળવવાથી માત્ર 6 બેઠકો દૂર
આના કારણે ભાજપ રાજ્યસભામાં 123 ની સાદી બહુમતી મેળવવાથી માત્ર 6 બેઠકો દૂર રહે છે. જો સાત નામાંકિત બેઠકો અને ત્રણ અપક્ષ (પરિમલ નથવાણી, કાર્તિકેય શર્મા અને દિલીપ રે) ને ઉમેરવામાં આવે, તો ભાજપ સાદા બહુમતી આંકડો વટાવીને 127 સુધી પહોંચે છે. સાથી પક્ષો સાથે, આ સંખ્યા બે તૃતીયાંશ એટલે કે 164 ની નજીક પહોંચી રહી છે. ભાજપના સાથી પક્ષોમાં ટીડીપી, એઆઈએડીએમકે, જેડીયુ અને એનસીપીનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ચાર-ચાર સાંસદો છે, શિવસેના અને યુપીપીએલ પાસે બે-બે સાંસદો છે, અને આરપીઆઈ (એ), એજીપી, એમએનએફ, એનપીપી, આરએલએમ અને જનસેના પાર્ટી પાસે એક-એક સાંસદ છે. આનાથી ભાજપના સાથી પક્ષોની કુલ સંખ્યા 26 થઈ ગઈ છે. આનાથી એનડીએની સંખ્યા 153 થઈ ગઈ છે, જે બે તૃતીયાંશ આંકડોથી માત્ર 11 ઓછી છે.