પશ્ચિમ કોંગ્રેસ એકમના વડા માટે ટોચના નેતૃત્વ સાથેની બેઠકની થોડી મિનિટો પહેલા અન્ય પક્ષો સાથે સંભવિત જોડાણ અંગે પોતાનો “ખાનગી અભિપ્રાય” જાહેરમાં વ્યક્ત કરવો દુર્લભ છે. કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી પણ હાજર હતા.
પરંતુ ગુરુવારે, પશ્ચિમ બંગાળ પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિ (WBPCC) ના પ્રમુખ શુભંકર સરકારે તે જ કર્યું. ખડગેના નિવાસસ્થાને પ્રવેશ કરતી વખતે, તેમણે કહ્યું કે જો વિકલ્પ આપવામાં આવે, તો તેઓ કોંગ્રેસને 2026ની બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી એકલા લડતા જોવા માંગે છે.
સરકારનો વિશ્વાસ એ હકીકતથી ઉભરી આવ્યો હતો કે, અધીર રંજન ચૌધરી અને પ્રદીપ ભટ્ટાચાર્ય જેવા કેટલાક નેતાઓને બાદ કરતાં, લગભગ સમગ્ર રાજ્ય એકમ એકલા ચૂંટણી લડવાના પક્ષમાં હતું. 2006 પછી પહેલી વાર આ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે, જ્યારે કોંગ્રેસે છેલ્લે કોઈપણ જોડાણ વિના બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણી લડી હતી.
2011 માં કોંગ્રેસ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) સાથે ગઠબંધનમાં હતી, જેણે તે જ વર્ષે બંગાળમાં ડાબેરીઓના 34 વર્ષના શાસનનો અંત લાવ્યો. ત્યારબાદ, કોંગ્રેસે 2016 અને 2021 ની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ ડાબેરીઓ સાથે ગઠબંધનમાં લડી.
પશ્ચિમ બંગાળ કોંગ્રેસની રાજકીય બાબતો સમિતિના સભ્ય રણજીત મુખર્જીએ જણાવ્યું હતું કે આ જાહેરાત પર પાર્ટીના કાર્યકરો અને નેતાઓનો પ્રતિભાવ “ખૂબ જ સકારાત્મક” રહ્યો છે.
મુખર્જીએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, “માલદા, મુર્શિદાબાદ અને ઉત્તર દિનાજપુર જેવા કોંગ્રેસ-મજબૂત વિસ્તારોમાં, અમે મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષ છીએ અને અમારી પોતાની તાકાત પર બેઠકો જીતીશું. દક્ષિણ બંગાળમાં, જ્યાં કોંગ્રેસ છેલ્લા 20 વર્ષથી તેની ગઠબંધન નીતિથી નબળી પડી ગઈ છે, અમે આખરે પોતાને એક વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી શક્યા છીએ. અમને આશા છે કે સમગ્ર કોંગ્રેસ ઇકોસિસ્ટમ ફરીથી એક સાથે આવશે અને અમે તેના પર નિર્માણ કરીશું. તે ચાર-માર્ગીય સ્પર્ધા હશે, અને કોંગ્રેસ 2026 ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સારું પ્રદર્શન કરશે.”
પાર્ટીના આંતરિક સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસનું કેન્દ્રીય નેતૃત્વ પણ આ વખતે ડાબેરીઓ સાથે જોડાણ કરવાના પક્ષમાં નહોતું. આનું કારણ પાછલી ચૂંટણીઓ અને કેરળમાં આગામી ચૂંટણીઓમાં મર્યાદિત ચૂંટણી લાભો હતા. કેરળમાં, કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળનું યુનાઇટેડ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (UDF) આગામી ચૂંટણીઓમાં લેફ્ટ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (LDF) ને સત્તા પરથી દૂર કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
શાસક ટીએમસી સાથે સંભવિત જોડાણના પ્રશ્ન પર કેન્દ્રીય નેતૃત્વ એટલું મક્કમ નહોતું. ગુરુવારે ખડગેના નિવાસસ્થાને યોજાયેલી સમીક્ષા બેઠકમાં હાજર એક વરિષ્ઠ નેતાના જણાવ્યા અનુસાર, રાહુલ ગાંધીએ બંગાળના નેતાઓને પૂછ્યું કે શું ટીએમસી તરફથી કોઈ સંપર્ક પ્રયાસો થયા છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ગઠબંધન અંગે સરકારનું વલણ જિલ્લા પ્રમુખો સહિત મોટી સંખ્યામાં બંગાળ કોંગ્રેસના અધિકારીઓ પાસેથી મળેલા પ્રતિસાદ પર આધારિત હતું.
કોંગ્રેસના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “બંગાળ એકમમાં સામાન્ય લાગણી એવી છે કે ગઠબંધન કોંગ્રેસને ફાયદો કરતું નથી. જો પાર્ટી એકલા ચૂંટણી લડે છે, તો ઓછામાં ઓછું તેનું સંગઠન એવા વિસ્તારોમાં સક્રિય થશે જ્યાં તેણે વર્ષોથી ચૂંટણી લડી નથી. આનાથી પાર્ટીને સત્તા વિરોધી ભાવનાના આધારે પ્રચાર કરવાની તક પણ મળશે.”
નેતાઓમાં બીજો વિચાર એ હતો કે “ડાબેરી મત કોંગ્રેસમાં ટ્રાન્સફર થઈ રહ્યા ન હતા, જેના કારણે ગઠબંધનનો આખો વિચાર નિરર્થક બની ગયો.”
બેઠકમાં, ભલે તેઓ લઘુમતીમાં હતા, અધીર રંજન ચૌધરીએ ડાબેરીઓ સાથે જોડાણની તરફેણમાં દલીલ કરી. તેમણે કહ્યું કે ખાસ સઘન સુધારા દરમિયાન, કોંગ્રેસ રાજ્યના મોટાભાગના બૂથ પર બૂથ-લેવલ એજન્ટો (BLA) તૈનાત કરવામાં અસમર્થ હતી.
2016 થી, કોંગ્રેસે ડાબેરીઓ સાથે જોડાણ કરીને બે વિધાનસભા ચૂંટણીઓ અને એક લોકસભા ચૂંટણી લડી છે, પરંતુ આ હોવા છતાં, તે પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલી અને સંઘર્ષશીલ શક્તિ બની રહી છે.
2011 માં જ્યારે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (ટીએમસી) સંયુક્ત પ્રગતિશીલ ગઠબંધન (યુપીએ) નો ભાગ હતી, ત્યારે તેણે 294 સભ્યોની વિધાનસભામાં 184 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે કોંગ્રેસે 42 બેઠકો જીતી હતી.
2016 માં કોંગ્રેસે ટીએમસીને સત્તા પરથી દૂર કરવા માટે ડાબેરીઓ સાથે જોડાણ કર્યું. કોંગ્રેસે 44 બેઠકો જીતી, જે સીપીઆઈ(એમ) ની સીટ 26 કરતા વધુ હતી, પરંતુ વોટ શેરમાં ઘણી પાછળ રહી ગઈ. કોંગ્રેસે માત્ર 12.25 ટકા વોટ મેળવ્યા, જ્યારે સીપીઆઈ(એમ) એ 19.75 ટકા વોટ મેળવ્યા. ટીએમસીએ 44.9 ટકા વોટ શેર સાથે 211 બેઠકો જીતીને જંગી વિજય મેળવ્યો.
2019 ની લોકસભા ચૂંટણી માટે ડાબેરી-કોંગ્રેસ ગઠબંધન ફરીથી બનાવવાના પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા, જેના કારણે કોંગ્રેસને 2006 પછી પહેલી વાર એકલા ચૂંટણી લડવાની ફરજ પડી. પરિણામોએ સ્પષ્ટપણે પક્ષની નબળી પડતી સંગઠનાત્મક તાકાત દર્શાવી. કોંગ્રેસે 40 બેઠકોમાંથી ફક્ત બે બેઠકો જીતી હતી, જેમાં તેણે માત્ર 5.67 ટકા મત હિસ્સો મેળવ્યો હતો.
2021ની વિધાનસભા ચૂંટણી માટે, ગઠબંધન ફરીથી રચાયું હતું, આ વખતે તેમાં એક ઇસ્લામિક ધર્મગુરુના નેતૃત્વ હેઠળના ભારતીય સેક્યુલર ફ્રન્ટ (ISF)નો સમાવેશ થતો હતો. બંને ભાગીદારો માટે પરિણામો વિનાશક હતા. કોંગ્રેસ કે ડાબેરી પક્ષોમાંથી કોઈ એક પણ બેઠક જીતી શક્યા નહીં, જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) TMC સામે મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષ તરીકે ઉભરી આવી.
કોંગ્રેસે 91 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી અને માત્ર 2.93 ટકા મત મેળવ્યા. ડાબેરી મોરચાએ 138 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી અને 9.32 ટકા મત હિસ્સો મેળવ્યો. 2024ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં પણ આવી જ સ્થિતિ જોવા મળી હતી, જ્યાં ડાબેરી પક્ષોને એક પણ બેઠક મળી ન હતી.