ચૂંટણી પંચે એવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં જ્યાં SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે ત્યાં ઓનલાઈન મતદાર નોંધણીના ફોર્મ 6 માંથી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) સંબંધિત વધારાની ઘોષણા દૂર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ રાજ્યોમાં નવા મતદારોએ હવે ફક્ત નિર્ધારિત વૈધાનિક ફોર્મ 6 ભરવાનું રહેશે. 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ કમિશનની સંપૂર્ણ બેઠક બાદ આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી બેઠકમાં હાજર હતા. કમિશને સ્પષ્ટ કર્યું કે ફોર્મ 6 સાથે સંકળાયેલ વધારાની ઘોષણા ફક્ત SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન જ લાગુ પડશે.
SIR દરમિયાન જરૂરી વધારાની માહિતી
SIR સંબંધિત આ વધારાની ઘોષણામાં નવા મતદાર અરજદારોએ અગાઉના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન દરમિયાન તૈયાર કરાયેલી મતદાર યાદીમાં તેઓ, તેમના માતાપિતા અથવા દાદા-દાદીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો કે કેમ તે અંગે માહિતી પ્રદાન કરવાની જરૂર હતી. આ માટે અરજદારોને અગાઉના મતદાર રેકોર્ડ સાથે તેમના કુટુંબનું જોડાણ પ્રદાન કરવાની જરૂર હતી. જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હાલમાં SIR ચાલી રહ્યું છે, ત્યાં આ વધારાની ઘોષણા ECINET પોર્ટલ અને એપ પર ઉપલબ્ધ રહેશે. આ સુવિધા સંબંધિત મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ (CEOs) ની વેબસાઇટ પર પણ ચાલુ રહેશે. જે રાજ્યોમાં SIR પૂર્ણ થઈ ગયું છે, ત્યાં ECINET એપ અને પોર્ટલ તેમજ સંબંધિત CEO પોર્ટલ પરથી આ વધારાની ઘોષણા દૂર કરવામાં આવી છે. આવા રાજ્યોમાં મતદારોએ હવે નોંધણી માટે ફક્ત નિર્ધારિત ફોર્મ 6 ભરવાની જરૂર પડશે.
ફોર્મ 6 અંગે ચૂંટણી પંચમાં મતભેદ
ફોર્મ 6 માં SIR સંબંધિત વધારાની ઘોષણાને સમાવવાનો મુદ્દો છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિવાદનો વિષય રહ્યો છે. ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ ફોર્મમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. જોશીએ દલીલ કરી હતી કે નોંધણી નિયમો, 1960 હેઠળ નિર્ધારિત ફોર્મમાં ફેરફારો નિયમોમાં સુધારો કર્યા વિના કરી શકાતા નથી. સંધુ આ વાંધો સાથે સંમત થયા. બાદમાં, જ્યારે ECINET પર ઓનલાઈન ફોર્મ 6 પ્રક્રિયામાં SIR સંબંધિત વધારાની ઘોષણા ઉમેરવામાં આવી, ત્યારે સંધુએ પણ આ ફેરફાર સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. તેમણે તેને “અનધિકૃત/ગેરકાયદેસર” ગણાવ્યું હતું અને તેને દૂર કરવાની માંગ કરી હતી. જોકે, ચૂંટણી પંચે જાહેર નિવેદનોમાં જણાવ્યું છે કે ફોર્મ 6 માં સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ SIR દરમિયાન ઉપયોગ માટે એક વધારાનું ઘોષણાપત્ર ઉમેરવામાં આવ્યું છે. પંચે એમ પણ કહ્યું છે કે બિહાર SIR કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયમાં આ ઘોષણાપત્રને સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.
26 સપ્ટેમ્બરની બેઠક પછી પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ
26 સપ્ટેમ્બરના રોજ પૂર્ણ કમિશનની બેઠક પછી, ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે ફોર્મ 6 સાથે સંકળાયેલ વધારાની ઘોષણાપત્રનો ઉપયોગ ફક્ત SIR દરમિયાન જ કરવાનો હતો. SIR પૂર્ણ થયા પછી, 1960 ના નિયમો હેઠળ નિર્ધારિત ફોર્મનો ઉપયોગ સામાન્ય સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવશે. આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે SIR અંગે કમિશનની અંદર નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. એક અખબારના અહેવાલ મુજબ, સંધુ અને જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત SIR સંબંધિત નિર્ણયો અને આદેશો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, બંને અધિકારીઓએ દાવો કર્યો હતો કે કેટલાક નિર્ણયો તેમની જાણકારી અથવા ભલામણ વિના જારી કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ એક નિવેદનમાં આ દાવાઓને નકારી કાઢ્યા હતા, અને જણાવ્યું હતું કે SIR-સંબંધિત આદેશોને ત્રણ ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા સર્વાનુમતે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
ફોર્મ-6 શું છે?
ફોર્મ-6 એ એક વૈધાનિક ફોર્મ છે જેનો ઉપયોગ લાયક ભારતીય નાગરિકો દ્વારા પ્રથમ વખત મતદાર યાદીમાં તેમના નામ નોંધાવવા માટે કરવામાં આવે છે.