2028માં સિંહસ્થની તૈયારીઓ વચ્ચે મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈનમાં માર્ગ પહોળો કરવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. આ દરમિયાન, શહેરના કંથાલ રોડ પર સ્થિત શાહી મસ્જિદના અવરોધક ભાગને દૂર કરવા અંગે વિવાદ થયો.
પ્રશાસન અને મુસ્લિમ સમુદાય વચ્ચે ચર્ચા દરમિયાન, સૂત્રોચ્ચાર અને વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થયા. કેટલાક લોકોએ હોબાળો મચાવ્યો. પરિસ્થિતિ વધુ વણસતા પોલીસે ટીયર ગેસનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો. બપોરે 12 વાગ્યાની આસપાસ પથ્થરમારો ફરી શરૂ થયો, જેના કારણે લાઠીચાર્જ કરવામાં આવ્યો. આ કેસમાં 10 લોકો સામે FIR દાખલ કરવામાં આવી છે.
દેશમાં મસ્જિદ હટાવવા અંગે આ પહેલો વિવાદ નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, સરકારી જમીન પર અતિક્રમણ અથવા આયોજિત યોજના વિરુદ્ધ બાંધકામના આરોપોને કારણે મસ્જિદ તોડી પાડવાની અસંખ્ય ઘટનાઓ બની છે. ચાલો કેટલીક મસ્જિદો પર નજર કરીએ જેમણે પોલીસ કાર્યવાહી અને કોર્ટ લડાઈનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
સંભલની શાહી જામા મસ્જિદ
પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના સંભલ શહેરમાં એક ઊંચા ટેકરા પર બનેલી શાહી જામા મસ્જિદને લઈને વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. મસ્જિદના મુખ્ય દરવાજાની સામે મોટાભાગના હિન્દુઓ રહે છે, જ્યારે પાછળની દિવાલ મુસ્લિમોનું પ્રભુત્વ ધરાવે છે. આ સદીઓ જૂની મસ્જિદ હાલમાં વિવાદમાં ફસાયેલી છે.
હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે શાહી મસ્જિદનું સ્થળ એક સમયે હરિહર મંદિર જ્યાં છે ત્યાં હતું. 2024માં સંભલ સિવિલ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મુઘલ શાસક બાબરે હરિહર મંદિર તોડીને મસ્જિદ બનાવી હતી.
કોર્ટે 19 નવેમ્બર, 2024ના રોજ સર્વેનો આદેશ આપ્યા બાદ 24 નવેમ્બર, 2024ના રોજ એક મોટો વિવાદ ફાટી નીકળ્યો હતો. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે અરજી ફગાવી દીધા બાદ, મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા પછી, સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો નિર્ણય અનામત રાખ્યો છે.
જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ વિવાદ
ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ અને કાશી વિશ્વનાથ મંદિરને લગતો ઐતિહાસિક અને કાનૂની વિવાદ છે. આ મસ્જિદ અંગે, હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે પ્રાચીન અને મૂળ કાશી વિશ્વનાથ મંદિર એક સમયે મસ્જિદના સ્થળે હતું. મુઘલ સમ્રાટ ઔરંગઝેબે 1669 માં આ મંદિર તોડી પાડ્યું હતું અને તેના ખંડેર પર જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ બનાવી હતી.
દરમિયાન, મુસ્લિમ પક્ષનો દાવો છે કે આ જમીન વક્ફ બોર્ડની છે અને સદીઓથી ત્યાં પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. જ્ઞાનવાપી મસ્જિદનો કેસ હજુ પણ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.
ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) ના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મંદિર સંકુલમાં રહે છે. ત્યારબાદ, કોર્ટના આદેશથી હિન્દુ પક્ષને જ્ઞાનવાપી સંકુલમાં સ્થિત વ્યાસ ભોંયરામાં પૂજા કરવાનો અધિકાર મળ્યો, જેના કારણે સ્થાનિક તણાવ સર્જાયો.
શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ-મથુરામાં શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ
મથુરામાં શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ અંગે, હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે મુઘલ સમ્રાટ ઔરંગઝેબના આદેશ પર ભગવાન કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પર બનેલા મંદિરને તોડીને તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ મંદિર મૂળ ત્યાં જ હતું.
હિન્દુ સમાજ અનુસાર, “શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ કંસના જેલમાં થયો હતો અને આ શ્રી કૃષ્ણનું જન્મસ્થળ છે. આ સમગ્ર વિસ્તાર ‘કટરા કેશવ દેવ’ તરીકે ઓળખાય છે. તે મથુરા જિલ્લાના મથુરા બજાર શહેરમાં આવેલું છે. શ્રી કૃષ્ણના વાસ્તવિક જન્મસ્થળની ૧૩.૩૭ એકર જમીનના એક ભાગ પર આ મસ્જિદ ગેરકાયદેસર રીતે બનાવવામાં આવી છે.”
મસ્જિદને દૂર કરવા અથવા જમીન પરત કરવાની માંગણી સાથે અનેક મુકદ્દમા દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ માંગ કરે છે કે કટરા કેશવ દેવની જમીન શ્રી કૃષ્ણને પરત કરવામાં આવે અને મુસ્લિમોને આ વિસ્તારમાં પ્રવેશવાથી રોકી દેવામાં આવે. “તે જમીન પર બનેલી ઇદગાહ મસ્જિદનું માળખું દૂર કરવું જોઈએ.”
ધાર ભોજશાળા વિવાદ
15 મે, 2026 ના રોજ હાઇકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં મધ્યપ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં સ્થિત ભોજશાળાને દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત મંદિર તરીકે માન્યતા આપી હતી. આ નિર્ણય ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) ના અહેવાલ પર આધારિત હતો.
એવું માનવામાં આવે છે કે અહીં દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત એક મંદિર અને શિક્ષણ કેન્દ્ર હતું. 12મી-13મી સદીમાં, મંદિર તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું અને ત્યાં એક મકબરો અને મસ્જિદ બનાવવામાં આવી હતી.
હિન્દુ સંગઠનો ભોજશાળાને રાજા ભોજના સમયની ઇમારત માને છે, તેને સરસ્વતીને સમર્પિત મંદિર માને છે. જો કે, મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો તેને કમલ મૌલા મસ્જિદ માનતા હતા.
જાન્યુઆરી 2003 માં વસંત પંચમી દરમિયાન, હિન્દુ સંગઠનો અને વહીવટીતંત્ર વચ્ચે મોટી અથડામણ થઈ હતી. પોલીસ લાઠીચાર્જ બાદ વિરોધ પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા હતા, જેના કારણે આગ લાગવાની અનેક ઘટનાઓ બની હતી.
ટીલે વાલી મસ્જિદ લખનૌ
લખનૌના પક્કા પુલ નીચે વહેતી ગોમતી નદીમાં એક ટીલેવાલી મસ્જિદ આવેલી છે. આ મસ્જિદ અંગે, હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે આ સ્થળ મૂળ ‘લક્ષ્મણ ટીલા’ (અથવા શેષનાગ ટીલા) તરીકે ઓળખાતું હતું.
અરજદારોનો આરોપ છે કે મસ્જિદ એક પ્રાચીન હિન્દુ માળખાને બદલીને બનાવવામાં આવી હતી. આ સ્થળે પૂજા કરવાની પરવાનગી અંગેનો કેસ લખનૌ કોર્ટમાં ચાલી રહ્યો છે.