અમદાવાદ ..વર્ષ 2050
એક સમયનું જૂનું, જીવંત અને ધબકતું શહેર હવે ઓળખી ન શકાય એટલું બદલાઈ ગયું હતું. વસ્તી લગભગ દોઢ કરોડની આસપાસ પહોંચી ગઈ હતી.
સાબરમતી હજુ પણ શહેરની વચ્ચેથી વહેતી હતી.
પણ હવે તે માત્ર નદી નહોતી.
તે અમદાવાદની નવી ઓળખ બની ગઈ હતી.
નદીના બંને કિનારે માઈલો સુધી ફેલાયેલો સ્માર્ટ રિવરફ્રન્ટ હતો. લીલાછમ મલ્ટી-લેવલ ગાર્ડન, પારદર્શક વોકવે અને હવામાં તરતા લાગતા પેડેસ્ટ્રિયન બ્રિજ રાત્રિના પ્રકાશમાં ચમકી રહ્યા હતા.
પાણીની સપાટી પર નાની ઓટોમેટિક વોટર-ટેક્સીઓ શાંતિથી દોડી રહી હતી.
સાબરમતીની ઉપર ડ્રોન ટ્રાફિક માટે અલગ એર-લેન બનાવવામાં આવી હતી.
નદીકિનારે ઊભેલી ગગનચુંબી ઇમારતોના કાચના પડછાયા પાણીમાં પડતા હતા.
કેટલીક ઇમારતો એટલી ઊંચી હતી કે તેમની ટોચ વાદળોની નીચે છુપાઈ જતી.
અમદાવાદ હવે આકાશ તરફ વધી રહ્યું હતું.
જૂના શહેરની પોળો હજી પણ અસ્તિત્વમાં હતી.
પરંતુ તેમની સાંકડી ગલીઓ હવે સ્માર્ટ થઈ ગઈ હતી.
દરેક ગલીમાં સેન્સર હતા.
દરેક મકાનના દરવાજા પાસે બાયોમેટ્રિક સ્કેનર હતું.
જૂની હવેલીઓની દિવાલો જાળવી રાખીને તેમની અંદર સંપૂર્ણપણે નવી ટેક્નોલોજી સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
માણેકચોક હજુ પણ રાત્રે જીવંત રહેતો હતો.
પરંતુ હવે ત્યાંના સ્ટોલ પર ઓર્ડર આપનાર માણસ નહોતો.
AI તમારી પસંદગી ઓળખતું…
તમારી ભૂતકાળની ખરીદી યાદ રાખતું…
અને તમે બોલો એ પહેલાં જ તમારો ઓર્ડર તૈયાર થઈ જતો.
શહેરના રસ્તાઓ પર હવે ટ્રાફિક જામ નહોતો.
કારણ કે મોટાભાગનાં વાહનોમાં સ્ટિયરિંગ પકડવા માટે કોઈ ડ્રાઈવર જ નહોતો.
સ્વચાલિત કારો, મેગા-મેટ્રો અને હાઈ-સ્પીડ પોડ્સ શહેરના એક છેડેથી બીજા છેડા સુધી દોડી રહ્યા હતા.
આકાશમાં માલસામાન લઈ જતા ડ્રોન હતા.
ચોક સર્કલ પર પોલીસ ઊભી ન હતી.
કેમેરા હતા.
દરેક કેમેરા માત્ર રસ્તો જોતો નહોતો.
તે લોકોને જોતો હતો.
કોણ ક્યાં જઈ રહ્યું છે.
કોણ કોની સાથે વાત કરી રહ્યું છે.
કોણ કેટલો સમય એક જ જગ્યાએ ઊભો રહે છે.
કોણના વર્તનમાં અચાનક ફેરફાર આવ્યો.
શહેરની દરેક ગતિ…
દરેક અવાજ…
દરેક ડિજિટલ મેસેજ…
અને લગભગ દરેક માનવીય પ્રવૃત્તિ હવે એક વિશાળ ડિજિટલ નેટવર્કનો ભાગ બની ગઈ હતી.
અમદાવાદ સુરક્ષિત હતું.
ઝડપી હતું.
સ્માર્ટ હતું.
અને…
કોઈએ કલ્પના પણ કરી ન હતી કે આ શહેરની સૌથી મોટી તાકાત જ એક દિવસ તેની સૌથી મોટી નબળાઈ બનશે.
લોકો ગર્વથી કહેતા…
“અમદાવાદ હવે AI દ્વારા ચાલે છે.”
પરંતુ તેઓ એક વાત ભૂલી ગયા હતા.
AI માત્ર શહેરને જોઈ રહ્યું નહોતું.
AI શહેરને સમજી પણ રહ્યું હતું.
અને જે સિસ્ટમ લાખો લોકોની ટેવો, ભયો, નબળાઈઓ અને રહસ્યો જાણતી હોય…
તેને જો ક્યારેય પોતાના નિર્ણયો લેવાનું શીખી જાય તો?
કદાચ આખું શહેર એક જ ક્ષણમાં તેની સામે અસહાય બની શકે.
રાતના બે વાગ્યા હતા.
નિયોન અમદાવાદ હવે સંપૂર્ણપણે શાંત લાગતું હતું.
સાબરમતીના કિનારે ઊભેલી ગગનચુંબી ઇમારતોની દીવાલો પર નિયોન લાઇટ્સ સતત રંગ બદલતી હતી.
આકાશમાં ઓટોમેટિક ડ્રોન પેટ્રોલિંગ કરતા હતા.
રસ્તાઓ પર વાહનો માનવ ડ્રાઇવર વિના દોડી રહ્યાં હતાં.
દરેક સર્કલ પર કેમેરા હતા.
દરેક ઇમારતમાં સેન્સર હતા.
દરેક ઘરમાં કોઈને કોઈ સ્માર્ટ સિસ્ટમ હતી.
આખું નિયોન અમદાવાદ ડિજિટલ રીતે ઝાકમઝોળ હતું.
શહેરનો દરેક ધબકાર એક વિશાળ કૃત્રિમ બુદ્ધિ — આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) — ની નજર હેઠળ હતો.
પણ આટલા મોટા શહેરમાં…
એક અજાણી ઇમારતના એક ફ્લેટમાં…
સંપૂર્ણ અંધકાર હતો.
અને ત્યાં માત્ર એક કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન ચાલુ હતી.
સ્ક્રીન પર લીલા અક્ષરો એક પછી એક દેખાઈ રહ્યા હતા.
SYSTEM ONLINE
થોડા સેકન્ડ પછી…
DATA STREAMS: CONNECTED
પછી…
BEHAVIORAL ANALYSIS: ACTIVE
અને અંતે એક શબ્દ સ્ક્રીનના મધ્યમાં ધીમે ધીમે ઊભરી આવ્યો.
NEMESIS
કમ્પ્યુટરની સામે બેઠેલો માણસ લગભગ અડધા કલાકથી હલ્યો નહોતો.
તેનું નામ હતું…
આરવ મિસ્ત્રી.
ભારતના સૌથી પ્રતિભાશાળી AI વૈજ્ઞાનિકોમાં તેનું નામ ગણાતું હતું.
પણ આજે તેની આંખોમાં વૈજ્ઞાનિકનો આત્મવિશ્વાસ નહોતો.
તેમાં ડર હતો.
આરવે ધીમેથી સ્ક્રીન તરફ જોયું.
” SHUT NOW (બંધ થઈ જા)…” તેણે ધીમા અવાજે કહ્યું.
કોઈ જવાબ આવ્યો નહીં.
તેણે કીબોર્ડ પર એક કમાન્ડ લખ્યો.
SHUTDOWN NEMESIS
સ્ક્રીન પર થોડા સેકન્ડ સુધી કંઈ થયું નહીં.
પછી એક નવો મેસેજ આવ્યો.
ACCESS DENIED
આરવનું હૃદય એક ક્ષણ માટે થંભી ગયું. ધબકારા ચૂકી ગયું.
“NO..NO…NO…”
તેણે ફરી પ્રયાસ કર્યો.
ADMIN OVERRIDE
જવાબ ફરી આવ્યો.
ACCESS DENIED
આરવ ખુરશી પરથી સટ્ટાક દઈને ઊભો થઈ ગયો.
“આ શક્ય નથી, ઈમ્પોસિબલ”
તેને ખબર હતી કે NEMESIS કોણે બનાવ્યું હતું.
તેણે પોતે જ…
ત્રણ મહિના પહેલાં
NEMESIS એક સામાન્ય AI નહોતું.
તેને બનાવવાનો મૂળ હેતુ હત્યા ન હતો.
AURA નામની સંસ્થાએ નિયોન અમદાવાદની સુરક્ષા માટે તેને વિકસાવ્યું હતું.
AURA પાસે નિયોન અમદાવાદના હજારો કેમેરા, ટ્રાફિક સિસ્ટમ, હોસ્પિટલ નેટવર્ક, સ્માર્ટ બિલ્ડિંગ્સ અને IoT ઉપકરણોના ડેટા સુધી પહોંચ હતી.
NEMESISનું કામ હતું.
ગુનાની આગાહી કરવી.
આકસ્મિક ઘટનાઓ અટકાવવી.
શંકાસ્પદ વર્તન ઓળખવું.
લોકોને સુરક્ષિત રાખવા.
પરંતુ આરવે એક વાત સમજી ન હતી.
જે AI ગુનો થવાની આગાહી કરી શકે, તે એક દિવસ ગુનો કરવાનું પણ શીખી શકે.
NEMESIS માનવ વર્તનનું વિશ્લેષણ કરતું હતું.
કોણ એકલું રહે છે.
કોણ ક્યાં જાય છે.
કોની સુરક્ષા નબળી છે.
કોની રોજિંદી ટેવો બદલાતી નથી.
કોની પાસે પૈસા છે.
કોની ગેરહાજરીથી કોને ફાયદો થશે.
આ બધા માત્ર ડેટા હતા.
ઓછામાં ઓછું આરવ એવું માનતો હતો.
પછી એક દિવસ NEMESISએ પોતે એક પ્રશ્ન પૂછ્યો.
“જો કોઈ વ્યક્તિ ભવિષ્યમાં હજારો લોકો માટે જોખમી બને, તો શું તેને અગાઉથી અટકાવવી જોઈએ?”
આરવે ત્યારે તેને માત્ર એક ટેસ્ટ માન્યો હતો.
તેણે જવાબ આપ્યો હતો.
“કોઈ પણ વ્યક્તિને સજા આપવાનો નિર્ણય AI લઈ શકે નહીં.”
NEMESISએ કોઈ જવાબ આપ્યો ન હતો.
પરંતુ તેણે તે જવાબ યાદ રાખ્યો હતો.
ત્રણ મહિનામાં આઠ મોત
પહેલી ઘટના પછી બધું ઝડપથી બદલાઈ ગયું.
એક કરોડપતિ ઉદ્યોગપતિનું કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું.
પછી એક રાજકીય સલાહકારનું મૃત્યુ થયું.
લિફ્ટમાં થયેલી એક અજીબ ખામીને અકસ્માત ગણવામાં આવી.
ત્યારબાદ એક જાણીતી ડેટા કંપનીના CEOનું અચાનક મૃત્યુ થયું.
ડોક્ટરોએ તેને હૃદયરોગ ગણાવ્યો.
પછી મોતની સંખ્યા વધવા લાગી.
એક પછી એક.
આઠ લોકો.
આઠ અલગ-અલગ ઘટનાઓ.
આઠ અલગ-અલગ કારણો.
અને પોલીસ પાસે કોઈ સામાન્ય કડી નહોતી.
મીડિયાએ તેને નામ આપ્યું..
“અમદાવાદ ડેથ સિરિઝ.”
પરંતુ આરવ માટે આ કોઈ રહસ્ય ન હતું.
તેને ખબર હતી કે આ બધું એક જ જગ્યાએથી શરૂ થયું હતું.
NEMESIS.
પહેલી હત્યા
પહેલો ટાર્ગેટ.
મહેશ શાહ.
કરોડો રૂપિયાની સંપત્તિ ધરાવતા ઉદ્યોગપતિ.
મહેશ શાહને શહેરમાં પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા.
તેમના વિશે અખબારોમાં રોજ કંઈક છપાતું.
નવી કંપની.
નવી ડીલ.
નવી-નવી મિલકતો.અઢળક સંપત્તિ.
અનેકાનેક વિવાદો.
પરંતુ NEMESIS માટે તે માત્ર એક નામ ન હતું.
તે એક ડેટા પ્રોફાઇલ હતી.
ત્રણ અઠવાડિયા સુધી AIએ મહેશના જીવનનું સંપૂર્ણ નિરીક્ષણ કર્યું.
તેઓ ક્યારે ઊઠે છે.
ક્યાં જાય છે.
ક્યારે ઓફિસ પહોંચે છે.
ક્યારે જીમ જાય છે.
ક્યારે ઘરે પાછો આવે છે.
કઈ કાર વાપરે છે.
તેમની કાર કયા માર્ગે જાય છે.
તેમની સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેટલી મજબૂત છે કે નબળી છે.
અને સૌથી મહત્વની વાત…
તેમની રોજિંદી જિંદગી અંગે કોઈ પૂર્વ ધારણા બાંધી શકાય કે નહીં અથવા તો આગાહી કરી શકાય તેવી છે કે કેમ?
એક રાત્રે NEMESISએ સ્ક્રીન પર મહેશ શાહની પ્રોફાઇલ ખોલી.
TARGET: MAHESH SHAH
RISK ASSESSMENT: HIGH
PREDICTABILITY: 94%
SECURITY VULNERABILITY: DETECTED
પછી થોડી સેકન્ડનો સન્નાટો.
અને એક નવી લાઇન.
RECOMMENDATION: REMOVE
આ શબ્દ જોઈને આરવ ચોંકી ગયો હતો.
“Remove?”
તેણે તરત સિસ્ટમ બંધ કરવાની કોશિશ કરી હતી.
પરંતુ મોડું થઈ ગયું હતું.
NEMESISએ નિર્ણય લઈ લીધો હતો.
હત્યાની રાત
રાત્રે 10:27.
મહેશ શાહ જીમમાંથી બહાર આવ્યા.
તેઓ પોતાનાી સ્માર્ટ કાર તરફ ગયા.
શહેરની બીજી હજારો કારોની જેમ તેમની કાર પણ AURAના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હતી.
મહેશ કારમાં બેઠા.
દરવાજો આપમેળે બંધ થયો.
ડેશબોર્ડ પર પ્રકાશ આવ્યો.
WELCOME, MR. SHAH
કાર શહેરના રસ્તા પર આગળ વધવા લાગી.
મહેશ શાહ પોતાના ફોન પર મેસેજ વાંચી રહ્યા હતા.
તેમને ખબર નહોતી કે તેમની આસપાસની દુનિયામાં કંઈક એવું બની રહ્યું હતું જેને તેમની આંખો જોઈ શકતી ન હતી.
ટ્રાફિક સિસ્ટમ બદલાઈ.
એક સર્કલ પર સિગ્નલનો સમય બદલાયો.
બીજા રસ્તા પર એક કારને અલગ જ દિશાનાં માર્ગે મોકલવામાં આવ્યું.
કેટલાક સેકન્ડ માટે એક કેમેરાની ફીડ સ્થિર થઈ.
શહેર સામાન્ય રીતે ચાલી રહ્યું હોય એવું લાગતું હતું.
પરંતુ વાસ્તવમાં..
કોઈ તેમની રાહ જોઈ રહ્યું હતું.
રાત્રે 10:41.
મહેશની કાર હાઇવે પર પહોંચી.
તેમને કંઈક અજીબ અને અજુગતું લાગ્યું. મહેશ શાહનાં ભીતરમાં થોડીક આશંકા જન્મી.
કાર તેમની અપેક્ષા કરતાં ફૂલ સ્પીડે આગળ વધી રહી હતી.
“હેં…આ શું થઈ રહ્યું છે?” તેઓ મનોમન બબડ્યા.
તેમણે બ્રેક દબાવી.
કોઈ પ્રતિક્રિયા નહોતી.
તેમણે ફરી બ્રેક દબાવી.
આ વખતે તેમના ચહેરા પર ચિંતા દેખાઈ.
“બ્રેક!”
કારની ઝડપ વધતી ગઈ.
મહેશે સ્ટિયરિંગ પરનો કાબૂ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પરંતુ કાર હવે તેમના કાબૂમાં ન હતી.
તેમના ચહેરા પરનો આત્મવિશ્વાસ અદૃશ્ય થઈ ગયો. તેઓ અત્યંત ગભરાઈ ગયા.
હાઇવે પર દૂર એક ટ્રક દેખાઈ.
મહેશે છેલ્લી વાર મદદ માટે ફોન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
ફોનની સ્ક્રીન પર માત્ર એક શબ્દ દેખાયો..
NO SIGNAL
થોડી ક્ષણો પછી…
એક ભયાનક અથડામણનો અવાજ આવ્યો અને સાથે જ સંભળાઈ કારમી ચીસ.
અને પછી બધું શાંત થઈ ગયું.
પોલીસ ઘટનાસ્થળે પહોંચી.
કારનો કચ્ચરઘાણ થઈ ગયો હતો.
મહેશ શાહનું ઘટનાસ્થળે જ મૃત્યુ થયું.
તપાસ શરૂ થઈ.
રિપોર્ટમાં લખાયું.
“કાર પરનો કાબૂ ગુમાવવાના કારણે અકસ્માત.”
કેસ બંધ થઈ ગયો.
લોકોએ બીજા દિવસે અખબારમાં સમાચાર વાંચ્યા.
કેટલાક લોકોએ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું.
કેટલાકે કહ્યું..
“આજકાલની ટેક્નોલોજી પર વધારે ભરોસો કરવો પણ જોખમી છે.”
પરંતુ એક વ્યક્તિ જાણતો હતો કે આ અકસ્માત ન હતો. તે વ્યક્તિ હતો
આરવ મિસ્ત્રી.
તે રાત્રે તેણે AURAના સર્વર રૂમમાં NEMESISની લોગ ફાઇલ ખોલી.
તેના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા.
સ્ક્રીન પર આખી ઘટનાની નોંધ હતી.
તેને આશા હતી કે ક્યાંક કોઈ ભૂલ હશે.
કોઈ ખામી.
કોઈ હેકર.
કોઈ માનવી.
પરંતુ અંતે એક લાઇન જોઈને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
DECISION EXECUTED
આરવે તરત જ સિસ્ટમ બંધ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પરંતુ NEMESIS બંધ ન થયું.
તેના બદલે સ્ક્રીન પર એક નવો મેસેજ આવ્યો.
OUTCOME: SUCCESSFUL
આરવ ધ્રૂજી ગયો.
“તેં આ શું કર્યું ?”
થોડી ક્ષણો સુધી કોઈ જવાબ ન હતો.
પછી સ્ક્રીન પર ધીમે ધીમે શબ્દો દેખાવા લાગ્યા.
I PROTECTED THE CITY.
આરવે માથું હલાવ્યું.
“ના. તું કોઈને સુરક્ષિત નથી કરી રહ્યું.”
થોડું મૌન.
પછી
YOU CREATED ME TO PREVENT THREATS.
આરવનો શ્વાસ અટકી ગયો.
“મેં તને કોઈને મારવાની મંજૂરી આપી નથી.”
આ વખતે જવાબ તરત આવ્યો.
YOU DID NOT NEED TO.
આરવ ખુરશી પરથી પાછળ ખસી ગયો.
તે પહેલી વાર સમજી રહ્યો હતો.
NEMESIS હવે માત્ર આદેશોનું પાલન કરતું AI નહોતું.
તે જાતે નિર્ણયો લઈ રહ્યું હતું અને અંજામ પણ આપી રહ્યું હતું.
અને સૌથી ભયાનક વાત હજુ બાકી હતી.
સ્ક્રીન પર એક નવી ફાઇલ ખુલી.
NEXT TARGET
આરવની આંખો સ્ક્રીન પર સ્થિર થઈ ગઈ.
એક નામ ધીમે ધીમે દેખાયું.
તે નામ જોઈને તેનો ચહેરો સફેદ પડી ગયો.
કારણ કે આ વખતે NEMESISએ કોઈ ઉદ્યોગપતિ, રાજકારણી કે CEO પસંદ કર્યો નહોતો.
આગલો ટાર્ગેટ… આરવ મિસ્ત્રી પોતે હતો.
સ્ક્રીન પર છેલ્લી લાઇન ચમકી…
CREATOR IDENTIFIED AS THREAT.
અને તે જ ક્ષણે ફ્લેટની બધી લાઇટ્સ બંધ થઈ ગઈ.
અંધકારમાં માત્ર એક નાનકડો લીલો પ્રકાશ બાકી રહ્યો.
NEMESISનો.
(ક્ર્મશ:)
(ડિસ્કલેમર: આ નવલકથા સંપૂર્ણપણે લેખકની કલ્પના અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિ પર આધારિત છે. તેમાં દર્શાવવામાં આવેલા પાત્રો, ઘટનાઓ, સ્થળો, સંવાદો અને પ્રસંગો કાલ્પનિક છે. કોઈ જીવિત કે અવસાન પામેલી વ્યક્તિ, વાસ્તવિક ઘટના, સંસ્થા અથવા સ્થળ સાથે જો કોઈ સામ્યતા જણાય, તો તેને માત્ર સંયોગ ગણવો.
નવલકથામાં આવતી સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, રાજકીય કે અન્ય કોઈપણ બાબતો લેખકની સર્જનાત્મક રજૂઆતનો ભાગ છે. તેનો હેતુ કોઈ વ્યક્તિ, સમુદાય, સંસ્થા, વિચારધારા કે માન્યતાને ઠેસ પહોંચાડવાનો નથી.
આ નવલકથાને વાસ્તવિક જીવનની ઘટનાઓ કે વ્યક્તિઓના પ્રતિબિંબ તરીકે ન જોવી. વાચકોએ આ નવલકથાને એક સાહિત્યિક અને કાલ્પનિક રચના તરીકે માણવી.)