અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનું યુદ્ધ બે અઠવાડિયા માટે બંધ થઈ ગયું છે. બંને દેશો બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા છે. “આજે રાત્રે એક આખી સભ્યતા મરી જશે” તેવી ધમકી આપ્યાના કલાકો પછી, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મંગળવારે જાહેરાત કરી કે તેઓ ઈરાન સાથે બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ પર પહોંચી ગયા છે. તેમણે અગાઉ ઈરાની પાવર પ્લાન્ટ અને પુલો પર હુમલો કરવાની ધમકી આપી હતી, પરંતુ હવે તેમણે તે ધમકીથી પીછેહઠ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન, સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ યુદ્ધવિરામને સમર્થન આપ્યું હતું.
ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ, ટ્રુથ સોશિયલ પર આ યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરી. તેમણે કહ્યું કે તેમણે પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલી ઓફર સ્વીકારી લીધી છે. આ દરખાસ્તમાં બે અઠવાડિયા માટે દુશ્મનાવટ બંધ કરવા અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને તાત્કાલિક ફરીથી ખોલવાની માંગ કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાન સાથે અંતિમ કરાર કરવા માટે આ બે અઠવાડિયાનો ઉપયોગ કરશે, એટલે કે આ બે અઠવાડિયા દરમિયાન વાટાઘાટો થશે.
તેમણે લખ્યું, “આ કરવાનું કારણ એ છે કે અમે અમારા બધા લશ્કરી ઉદ્દેશ્યો પહેલાથી જ પૂર્ણ કરી લીધા છે અને તેને પાર કરી દીધા છે. વધુમાં, અમે ઈરાન સાથે લાંબા ગાળાની શાંતિ અને સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ માટે એક મજબૂત કરાર સુધી પહોંચવાની ખૂબ નજીક છીએ.”
ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું કે વોશિંગ્ટનને તેહરાન તરફથી 10-પોઇન્ટનો પ્રસ્તાવ મળ્યો છે, જેને તેઓ વાટાઘાટો શરૂ કરવા માટે એક સારો આધાર માને છે. તેમણે કહ્યું, “અમને ઈરાન તરફથી 10-પોઇન્ટનો પ્રસ્તાવ મળ્યો છે, અને અમે માનીએ છીએ કે તે વાટાઘાટો માટે એક સારો આધાર છે.”
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચીને ઈરાનને યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થવા માટે રાજી કર્યા; ચીની અધિકારીઓએ સીધી વાટાઘાટો કરી. ચીન ઈરાનનો સૌથી મોટો વેપાર ભાગીદાર અને ઈરાની તેલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે – યુદ્ધનો અંત ચીનના હિતમાં છે. તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ અટકાવવા માટે ચીન માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સામાન્ય બનાવવું જરૂરી છે. તેલ પર આર્થિક નિર્ભરતા: ચીન ઈરાની ક્રૂડ ઓઇલ પર નોંધપાત્ર ડિસ્કાઉન્ટ મેળવી રહ્યું છે; પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે નુકસાન થયું છે.
રશિયન વિકલ્પો મોંઘા
જો ખાડીમાંથી તેલ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો ચીન રશિયા પાસેથી સ્ત્રોત મેળવશે, પરંતુ તાજેતરના મહિનાઓમાં રશિયન ક્રૂડ વધુ મોંઘુ બન્યું છે. ચીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાના UNSC પ્રસ્તાવને વીટો કર્યો; ધ્યેય સંઘર્ષનો અંત લાવવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો પ્રભાવ – ચીને ત્રણ વર્ષ પહેલાં સાઉદી-ઈરાન સમાધાનમાં પણ ભૂમિકા ભજવી હતી. 40 દિવસની લડાઈ પછી, ઈરાને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે સ્પર્ધા કરવાની પોતાની ક્ષમતા દર્શાવી. ઈરાન-ચીન-રશિયા જોડાણ વિરુદ્ધ યુએસ અબ્રાહમ કરાર – મધ્ય પૂર્વમાં પ્રભાવ માટે સ્પર્ધા. ગલ્ફ દેશો યુએસ સુરક્ષા ગેરંટી પર પુનર્વિચાર કરી શકે છે; એક નવું પ્રાદેશિક સુરક્ષા માળખું ઉભરી આવવાની શક્યતા છે.
ઈરાને શું કહ્યું?
ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન, સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક નિવેદન પોસ્ટ કર્યું, જેમાં યુદ્ધવિરામની સ્વીકૃતિ વ્યક્ત કરી. તેમણે લખ્યું, “વડાપ્રધાન શરીફની તેમના ટ્વીટમાં ભાઈચારાની અપીલના જવાબમાં, અને અમેરિકાની 15-મુદ્દાના પ્રસ્તાવના આધારે વાટાઘાટોની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, તેમજ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિની ઘોષણા કે ઈરાન વાટાઘાટો માટે તેના 10-મુદ્દાના પ્રસ્તાવના સામાન્ય માળખાને સ્વીકારશે, હું ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ વતી જાહેર કરું છું: જો ઈરાન પર હુમલા બંધ થાય, તો આપણા શક્તિશાળી સશસ્ત્ર દળો તેમની રક્ષણાત્મક કાર્યવાહી બંધ કરશે.”
તેમણે વધુમાં કહ્યું, “હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા બે અઠવાડિયાના સમયગાળા માટે સલામત પરિવહન શક્ય બનશે, પરંતુ આ માટે ઈરાની સશસ્ત્ર દળો સાથે સંકલન અને ચોક્કસ તકનીકી મર્યાદાઓની જરૂર પડશે.”
આ ડીલ કેવી રીતે થઈ?
ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સે ત્રણ ઈરાની અધિકારીઓને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો છે કે ચીન દ્વારા છેલ્લી ઘડીના હસ્તક્ષેપ પછી ઈરાને પાકિસ્તાનના બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવને સ્વીકાર્યો છે. ઈરાનના મુખ્ય સાથી ચીને તેહરાનને લવચીકતા બતાવવા અને તણાવ ઓછો કરવા વિનંતી કરી. અધિકારીઓએ એમ પણ કહ્યું કે ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર, આયાતુલ્લાહ મોજતબા ખામેની દ્વારા યુદ્ધવિરામને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
ઈરાને પહેલેથી જ કહ્યું છે કે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફક્ત સંપૂર્ણ શાંતિ કરારના ભાગ રૂપે ખોલશે જે ખાતરી આપે છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ વધુ હુમલા નહીં કરે. તે ફક્ત કામચલાઉ યુદ્ધવિરામના બદલામાં તેને ખોલવા તૈયાર ન હતું.
સભ્યતાનો નાશ કરવાની ટ્રમ્પની ધમકી, પછી બીજો યુ-ટર્ન
યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વારંવાર ધમકીઓ આપી રહ્યા છે અને સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે, બાદમાં તેને લંબાવી રહ્યા છે. મંગળવારે અગાઉ, તેમણે ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યું હતું કે જો કોઈ સોદો નહીં થાય, તો “આજે રાત્રે એક આખી સભ્યતા મરી જશે, ક્યારેય પાછી નહીં આવે.”
પરંતુ તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે કદાચ કોઈ ઉકેલ શોધી શકાય છે અને “કદાચ કંઈક ક્રાંતિકારી અને અદ્ભુત થઈ શકે છે.”
28 ફેબ્રુઆરીએ યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ઈરાનમાં 1,900 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. લેબનોનમાં, જ્યાં ઈઝરાયલ ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ જૂથ સામે લડી રહ્યું છે, ત્યાં 1,500 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે અને 1 મિલિયનથી વધુ લોકોને તેમના ઘર છોડવાની ફરજ પડી છે. લેબનોનમાં અગિયાર ઇઝરાયલી સૈનિકો માર્યા ગયા છે. દરમિયાન, ઇઝરાયલમાં 23 લોકોના મોત થયાના અહેવાલ છે, અને 13 યુએસ સૈનિકોએ પણ જીવ ગુમાવ્યા છે.