ચૂંટણી પંચને કાયદા અનુસાર કાર્ય કરતી બંધારણીય સત્તા ગણાવતા, સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કહ્યું કે જો બિહારમાં મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) માં “મોટા પાયે નામો બાકાત રાખવામાં આવશે” તો તે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરશે.
જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે બિહારમાં ચૂંટણી પંચની SIR પ્રક્રિયાને પડકારતી અરજીઓની વિચારણા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી અને કહ્યું કે આ મુદ્દાની સુનાવણી 12 અને 13 ઓગસ્ટના રોજ કરવામાં આવશે.
આ મુદ્દા પર ભાર મૂકતા, બેન્ચે અરજદારોને “15 વ્યક્તિઓને આગળ લાવવા” કહ્યું જેમને તેઓ મૃત કહે છે અને જેઓ જીવંત છે.”
અરજદારો વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ અને વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે ફરી એકવાર આરોપ લગાવ્યો કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા 1 ઓગસ્ટના રોજ પ્રકાશિત થનારી ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી લોકોને બાકાત રાખવામાં આવી રહ્યા છે અને તેઓ તેમના મહત્વપૂર્ણ મતદાન અધિકારો ગુમાવશે.
ભૂષણે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચે એક નિવેદન બહાર પાડ્યું છે કે SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન 65 લાખ લોકોએ મતગણતરી ફોર્મ સબમિટ કર્યા નથી કારણ કે તેઓ કાં તો મૃત્યુ પામ્યા છે અથવા કાયમી રીતે બીજે ક્યાંક સ્થળાંતર કરી ગયા છે. તેમણે કહ્યું કે આ લોકોએ યાદીમાં સમાવેશ કરવા માટે નવેસરથી અરજી કરવી પડશે.
ન્યાયાધીશ કાંતે કહ્યું કે “ભારતના ચૂંટણી પંચે બંધારણીય સત્તા હોવાને કારણે કાયદા અનુસાર કાર્ય કરવાનું માનવામાં આવે છે. જો કોઈ ગેરરીતિ થઈ હોય, તો તમે તેને કોર્ટના ધ્યાન પર લાવો. અમે તમારી વાત સાંભળીશું.”
ન્યાયાધીશ બાગચીએ કહ્યું કે “તમારી આશંકા એ છે કે લગભગ 65 લાખ મતદારોનો ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે નહીં. હવે ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીમાં સુધારો માંગી રહ્યું છે. અમે ન્યાયિક સત્તા તરીકે આ પ્રક્રિયાની સમીક્ષા કરી રહ્યા છીએ. જો યાદીમાંથી મોટા પાયે મતદારોને બાકાત રાખવામાં આવશે, તો અમે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરીશું. તમે આવા 15 લોકોને આગળ લાવો જેમને તેઓ કહે છે કે તેઓ જીવતા હોવા છતાં મૃત છે,”
RJD સાંસદ મનોજ ઝા વતી હાજર રહેલા સિબ્બલે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ જાણે છે કે આ 65 લાખ લોકો કોણ છે અને જો તેઓ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તેમના નામનો ઉલ્લેખ કરે તો કોઈને કોઈ સમસ્યા નહીં થાય.
ન્યાયાધીશ કાંતે કહ્યું, “જો ડ્રાફ્ટ યાદીમાં કંઈક સ્પષ્ટ રીતે લખાયેલું ન હોય તો તમે તે અમારા ધ્યાન પર લાવો.”
ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીએ કહ્યું કે ડ્રાફ્ટ યાદી પ્રકાશન પછી પણ મતગણતરી ફોર્મ દાખલ કરી શકાય છે. બેન્ચે અરજદારો અને ચૂંટણી પંચને 8 ઓગસ્ટ સુધીમાં તેમની લેખિત રજૂઆતો દાખલ કરવા કહ્યું.
તેણે અરજદાર પક્ષ અને ચૂંટણી પંચ તરફથી લેખિત રજૂઆતો/સંકલન ફાઇલ કરવા માટે નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરી.
સોમવારે, સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે ચૂંટણી જનારા રાજ્ય બિહારના મતદારોને મતદાર યાદીની ચાલુ SIR પ્રક્રિયામાંથી “સામૂહિક રીતે બાકાત” રાખવાને બદલે “સામૂહિક રીતે સમાવિષ્ટ” કરવા જોઈએ, અને ચૂંટણી પંચને આધાર અને મતદાર ઓળખ કાર્ડ દસ્તાવેજો સ્વીકારવાનું ચાલુ રાખવા કહ્યું.
બંને દસ્તાવેજોની “અસલતાની ધારણા” પર ભાર મૂકતા, સર્વોચ્ચ અદાલતે બિહારમાં ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીના પ્રકાશન પર રોક લગાવવાનો પણ ઇનકાર કર્યો.
ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી 1 ઓગસ્ટના રોજ પ્રકાશિત થશે અને અંતિમ મતદાર યાદી 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ પ્રકાશિત થશે, જ્યારે વિપક્ષનો દાવો છે કે આ પ્રક્રિયાને કારણે, કરોડો પાત્ર નાગરિકો મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહેશે.
10 જુલાઈના રોજ, ન્યાયાધીશ સુધાંશુ ધુલિયાની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે ચૂંટણી પંચને આધાર, મતદાર ઓળખ કાર્ડ અને રેશન કાર્ડને માન્ય દસ્તાવેજો તરીકે ગણવા કહ્યું અને ચૂંટણી પંચને બિહારમાં તેનું કાર્ય ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી.
ચૂંટણી પંચના સોગંદનામામાં બિહારમાં મતદાર યાદીઓના ચાલુ SIR ને યોગ્ય ઠેરવતા કહ્યું કે તે મતદાર યાદીઓમાંથી “અયોગ્ય વ્યક્તિઓને દૂર કરીને” ચૂંટણીની શુદ્ધતામાં વધારો કરે છે.