રાજસ્થાન સંકટના પાંચ પરિણામો આવી શકે છે, શું થશે ગેહલોતનું, શું કરશે સચિન પાયલટ, શું ગેહલોત બનાવશે નવી પાર્ટી?

રાજસ્થાન કોંગ્રેસમાં અચાનક રાજકીય સંકટ વધી ગયું છે. આ કટોકટીના કારણે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ પદ માટે હાલમાં ચાલી રહેલી રેસમાં સંપૂર્ણ ફેરફાર થવાની સંભાવના છે. આ બદલાવનું સૌથી મોટું કારણ રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોત છે. પાર્ટીના અધ્યક્ષ પદની રેસમાં સૌથી આગળ ગણાતા ગેહલોત હવે રાજ્યમાં ચાલતા ગરબડના કેન્દ્રમાં આવી ગયા છે. કોંગ્રેસ પ્રમુખની રેસમાંથી ગેહલોત આઉટ થઈ ગયા છે.

અહીં આપણે પાંચ બાબતો વિશે વાત કરીશું જે આપણે આ રાજકીય વિકાસ પછી જોઈ શકીએ છીએ: –

1. અશોક ગેહલોત હવે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષની રેસમાં નહીં હોય

એવી પ્રબળ શક્યતા છે કે હવે રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોત કોંગ્રેસના આગામી અધ્યક્ષની રેસમાંથી બહાર થઈ શકે છે. આના બે કારણો છે.

સૌપ્રથમ, ગેહલોતને અત્યાર સુધી એવા ઉમેદવાર તરીકે જોવામાં આવતા હતા કે જેના પર સોનિયા અને રાહુલ ગાંધીને વિશ્વાસ છે (ભલે કોઈ વ્યૂહાત્મક સમર્થન ન હોય).

ભલે તેમણે જાહેરમાં કહ્યું કે તેઓ ન્યાયી રહેશે, પરંતુ સોનિયા ગાંધીએ ગેહલોતને પ્રમુખ પદ માટે ચૂંટણી લડવા માટે મનાવી લીધા હોવાનું કહેવાય છે.

રાજસ્થાનમાં 90થી વધુ ધારાસભ્યોએ સચિન પાયલટને આગામી મુખ્યમંત્રી તરીકે સ્વીકારવાનો ઈન્કાર કરી દીધો છે. એવી આશંકા છે કે રાજસ્થાનના ધારાસભ્યો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા આ ‘બળવાખોર’ વલણ પાછળ ગેહલોતનો હાથ હોઈ શકે છે. પાયલોટના વિરોધ કરતાં પણ આને કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડના પ્રતિનિધિઓ, મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને અજય માકનના અપમાન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. બન્ને નેતાઓને ધારાસભ્યોએ મળવાની ના પાડી હતી. અજય માકન પહેલા જ ધારાસભ્યોની ગેરહાજરીને ‘અનુશાસનહીન’ ગણાવી ચૂક્યા છે.

આ સ્થિતિમાં ગેહલોત પર ભરોસો ઓછો રહેશે કારણ કે આ સંકટને રાહુલ ગાંધીની ભારત જોડો યાત્રાને નુકસાન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

આ આત્મવિશ્વાસના અભાવને જોતાં હવે પાર્ટીના આગામી પ્રમુખ તરીકે તેમને સમર્થન મળે તેવી શક્યતા નથી.

આ સમગ્ર મામલે ગેહલોત ભલે નિર્દોષ હોય, પરંતુ રાજસ્થાનમાં અસ્થિરતાના કારણે તેમના માટે પાર્ટી અધ્યક્ષ તરીકે દિલ્હી દોડવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

ભલે પાર્ટી હાઈકમાન્ડ ગેહલોતને 2023 સુધી મુખ્યમંત્રી તરીકે ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપે, પરંતુ વિશ્વાસની ઉણપને દૂર કરવી મુશ્કેલ હશે.

2. રાહુલ ગાંધીને પાર્ટી અધ્યક્ષ બનાવવા માટે વધતી માંગ

રાજસ્થાનમાં ઉભી થયેલી રાજકીય કટોકટી અંગે ફરી એકવાર કોંગ્રેસી નેતાઓએ રાહુલ ગાંધીને પાર્ટી અધ્યક્ષ માટે નોમિનેશન ભરવાની વિનંતી કરતા જોઈ શકાય છે.

રાજસ્થાનમાં ગેહલોતના કથિત પાવર પ્લે પછી દલીલ કરવામાં આવી રહી છે કે “ગાંધી પરિવાર સિવાય કોઈ પર વિશ્વાસ કરી શકાય નહીં”. રાહુલ ગાંધીની વાપસીની માંગ માટે પણ આ જ વાત ટાંકવામાં આવી રહી છે.

જો કે, રાહુલ ગાંધીએ અધ્યક્ષ પદની જવાબદારી લેવાનો ઈન્કાર કરી દીધો છે, તે જોવું રહ્યું કે શું તેઓ પોતાનો નિર્ણય બદલશે.

3. અન્ય બિન-ગાંધી ચહેરાની શોધ

જો રાહુલ ગાંધી અધ્યક્ષ બનવાનો ઇનકાર કરે છે, તો કોંગ્રેસ પાર્ટી અધ્યક્ષ પદ સંભાળવા માટે ગાંધી પરિવારની બહારથી કોઈ અન્ય નેતાની શોધ કરી શકે છે. ઘણા નામોની ચર્ચા થઈ રહી છે, જેમાંથી કેટલાક આ છેઃ- દિગ્વિજય સિંહ, મુકુલ વાસનિક, કમલનાથ, કુમારી સેલજા, મલ્લિકાર્જુન ખડગે, સુશીલ કુમાર શિંદે.

શશિ થરૂર પણ છે જેમણે પાર્ટી અધ્યક્ષની ચૂંટણી લડવામાં રસ દાખવ્યો છે. જો કે, થરૂર “સત્તાવાર રીતે” સમર્થિત ઉમેદવાર બનશે તેવી શક્યતા નથી.

ગેહલોત સિવાયના બિન-ગાંધી નેતા પક્ષના અધ્યક્ષ બનવાની સમસ્યા એ છે કે આવા નેતાને અમુક વર્ગો દ્વારા હંમેશા રબર સ્ટેમ્પ તરીકે જોવામાં આવશે.

4. સચિન પાયલટનું શું?

લગભગ નિશ્ચિત છે કે ગેહલોત અથવા તેમના દ્વારા સમર્થિત કોઈ વ્યક્તિ રાજસ્થાનમાં કોંગ્રેસ સરકારના સુકાન પર રહેશે, આ સ્થિતિમાં તે સ્પષ્ટ છે કે સચિન પાયલટને રાજ્ય એકમમાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

સચિન પાયલોટને 2018માં મુખ્યમંત્રીની ખુરશીનું વચન આપવામાં આવ્યું હોવાથી, તેમને કોઈ પણ રીતે સારું પદ આપવું પડશે. પરંતુ અહીં કોંગ્રેસ માટે મુશ્કેલી એ છે કે મુખ્યમંત્રીની નજીક આવે તેવી કોઈ પોસ્ટ નથી.

વધુમાં વધુ, શક્ય છે કે જે પણ પાર્ટી અધ્યક્ષ બને તે પાયલટને તેના હેઠળ પાર્ટીના કાર્યકારી અધ્યક્ષ બનાવી શકે. બીજો વિકલ્પ પાયલોટને કોંગ્રેસ પાર્ટીના અધ્યક્ષ બનાવવાનો છે, જોકે આ અસંભવિત છે.

જો કોંગ્રેસ નેતૃત્વ ગેહલોતનું કદ થોડું ઓછું કરવા માંગે છે, તો તે ગેહલોતના વફાદાર ગોવિંદ દોતાસરાને બદલી શકે છે અને પાયલટને પીસીસીના વડા તરીકે પાછા મોકલી શકે છે.

પાયલોટ આમાંની કોઈપણ વ્યવસ્થા માટે સંમત થશે કે પછી તેઓ પાર્ટી છોડી દેશે? આ પ્રશ્ન મહત્વનો બની રહે છે.

5: અશોક ગેહલોત બનાવી શકે છે નવી પાર્ટી

જે પ્રકારે ગેહલોતનાં સમર્થકો દાવા કરી રહ્યા છે તે પ્રમાણે ગેહલોત કેમ્પમાં 80 કરતાં વધુ ધારાસભ્યો છે. જો કોંગ્રેસ સીએમ બદલવા માટે કમર કસે છે તો અશોક ગેહલોત પોતે પણ કોંગ્રેસમાંથી બળવો કરી શકે છે. કારણ કે ધારાસભ્યોના રાજીનામાનાં ત્રાટક બાદ કોંગ્રેસમાં ગેહલોતનું વજન ઓછું થઈ ગયું છે અને બહુમતિ માટે ઘટતા મેજિક ફિગર માટે અન્ય પક્ષો કે અપક્ષો સાથે તડજોડ અને હોર્સ ટ્રેડીંગ થઈ શકવાનો ઈન્કાર કરી શકાતો નથી. આમ રાજસ્થાનમાં કોંગ્રેસની સરકાર જશે પણ ગેહલોતની સરકાર બની રહેશે એવી શક્યતાને સંપૂર્ણ નકારી શકાતી નથી.